Categoriearchief: filosofie

Filosofie, is het een wetenschap of een kwestie van logisch en nuchter nadenken?

het enige dat ik weet ..

Ondanks al mijn vragen en antwoorden weet ik niet wat de oerknal in beweging heeft gezet of hoe vervolgens helium en waterstof zijn ontstaan en hoe daarin complexe en levende verbindingen ontstonden die zichzelf konden voortplanten. Stel dat het ontstaan van de eerste gassen toeval was. Hoe kan toeval dan tot zo’n samenhangend geheel als het menselijk lichaam hebben geleid? Ook verbaas ik me nog altijd over de cyclus van leven en dood en over de betrekkelijkheid van het mooie en goede in de wereld. Terwijl ik dit schrijf besef ik: Het enige dat ik weet is dat ik niets weet.

Zie ook:
‘Het enige dat ik weet is dat ik niets weet.’
Is god een algoritme?
oerkracht
toeval of niet

 

eudaimonía

Doorvragend op de opvattingen van zijn gesprekspartners legde Socrates de essentie van hun moraal en opvattingen bloot. Voor hemzelf leidde deze reflectie tot de uitspraak ‘Het enige wat ik weet, is dat ik niets weet.’ Zijn leerling Plato ging minder ver. Volgens hem leven we in een ruimtelijk gebonden wereld die de schaduw is van de echte wereld, een wereld van ongebonden abstracte ideeën. Volgens Aristoteles was de natuur de enige werkelijkheid en waren abstracties het product van de manier waarop we de natuur waarnemen en met ons denken categoriseren. Moderne wis- en natuurkundigen gaan verder op de door deze filosofen ingeslagen weg. Zij onderzoeken empirisch en logisch redenerend de natuur en proberen de abstracties te benoemen van waaruit de natuur zich heeft gevormd. Waar zij zich voor lijken af te sluiten is wat Aristoteles eudaimonía een ‘goede ziel’ ofwel geluk noemt. Volgens hem kan het geluk worden gevonden tussen uitersten. Wanneer je dit toepast op de gecombineerde visie van Socrates, Plato en Aristoteles dan kun je het geluk vinden tussen aan de ene kant het weten dat is gebaseerd op de concrete werkelijkheid welke is gevormd vanuit abstracties en aan de andere kant dat wat zelfs Socrates niet wist.

Zie ook:
het enige dat ik weet ..
schaduwwereld

 

filosofische middenweg

Je kunt de essentie van wat is ontdekken door de filosofische middenweg te volgen. Vermijd, wanneer je hiertoe besluit, de holistische weg waar alles in vrede en liefde met elkaar lijkt verbonden. Vermijd ook de systematische weg waar alles een rationele wedijverende orde lijkt te hebben. Bewandel in plaats daarvan de middenweg. Stel vragen over wat je ervaart bij de dingen die op je pad komen. Vraag door totdat je over de grens van je gedachten en gevoelens reikend de essentie ziet van wat is.

 

confucianisme

Waar het denken in het westen is gebaseerd op een begin en een einde, de schepping van het leven en een hemels uiteinde ervan, is het denken in het oosten meer cyclisch en verbindend van aard zoals bij Confucius. In de visie van deze Chinese wijsgeer heeft het leven een eigen orde waarin tegenstellingen zoals verleden en heden met elkaar zijn verbonden. De kunst van leven is te leven in harmonie met deze orde, in deugdzaamheid en met wederzijds respect. Ook in het westen zijn er steeds meer mensen die zich openstellen voor een verbindende orde. Zo hebben fysici een verbindende orde ontdekt in de natuur. Deeltjes en golven blijken elkaar niet uit te sluiten. Deeltjes gedragen zich als golven en golven gedragen zich als deeltjes. Deeltjes blijken gelijktijdig op verschillende plaatsen te kunnen bestaan. Hopelijk leidt dit verbindende denken tot een opleving van het wederzijdse respect van Confucius. Maar dan wel zonder de kleinburgerlijkheid die het confucianisme in het verleden heeft verstikt. Of is ook deze kleinburgerlijkheid slechts een fase in een cyclisch proces?

 

de theorie van alles

Het is de natte droom van veel natuurkundigen om als eerste een theorie te formuleren waarin de vier fundamentele natuurkrachten worden verenigd, de sterke en zwakke kernkracht, de elektromagnetische kracht en de zwaartekracht. Zelfs Einstein is het niet gelukt om deze krachten in één theorie samen te vatten. Dit betekent niet dat het de mens nooit zal lukken. De vraag is of je daarop moet wachten. We hebben dan wel geen theorie van alles maar wel een besef van alles. Een besef dat voor een deel al door de natuurkunde in begrippen en wetten is vertaald zoals in het begrip ruimtetijd. Door je opvattingen over ruimte en tijd los te laten ervaar je dat ruimte en tijd één geheel vormen. Binnen de filosofie stond deze ervaring aan de basis van het pantheïsme, het idee dat geest en stof één zijn, dat het de eigenschappen zijn van een goddelijke substantie die op en door zichzelf bestaat.

Zie ook: de slang die in haar staart bijt

 

filosofie of wijsbegeerte

We gebruiken de begrippen filosofie en wijsbegeerte naast elkaar alsof ze hetzelfde zijn. Maar zijn ze wel hetzelfde? Filosofie betekent letterlijk vriend van de wijsheid, wijsbegeerte betekent begeerte naar wijsheid. Anders gezegd: De wijsgeer reikt begerig naar de wijsheid en de filosoof is in vriendschap verbonden met de wijsheid. Wanneer ik dit tot me door laat dringen en me richt op het denken waar zowel de filosoof als de wijsgeer gebruik van maken dan kom ik tot de volgende uitspraak: De kunst van denken is het jezelf vriendschappelijk verbonden weten met de gedachten die opdwarrelen en verbranden in het vuur van de begeerte.

Zie ook: begeerte

 

verlichting 2.0

Tot op de dag van vandaag wordt onze cultuur bepaald doordat Christus zich niet verzette tegen zijn terdoodveroordeling. Dit heeft ons niet alleen verdraagzaamheid geleerd, we zijn er ook naïeve idealisten door geworden die zich hebben opgesloten in een cocon van politieke correctheid. We durven ons niet openlijk uit te spreken tegen de achterlijkheid van traditionele opvattingen over vrouwen en mannen en tegen godsdiensten die dit goedpraten. Door onze angst lopen we het risico dat we het zullen afleggen tegen degenen die assertiever zijn. Tegen testosteronbommen die zijn gehersenspoeld met vrouwonvriendelijke dogma’s. Het is dom en naïef om erop te vertrouwen dat het wel goed met hen komt zodra ze de zegeningen van onze cultuur hebben ervaren. Onze cultuur is namelijk niet eenduidig en duidelijk. Ook binnen de fundamentalistische christelijke kerk bestaat veel vrouwonvriendelijkheid. Nee, wat we nodig hebben is een volgende fase in het verlichtingsdenken. Actief uitdragen waar de verlichte denkers voor hebben gevochten: dat je geen religie nodig hebt om te bepalen wat zedelijk gedrag is. Je kunt dat ook bepalen met de rede die confronterend mag en soms moet zijn.

Zie ook:
testosteronbel
verlichting