Categoriearchief: filosofie

Filosofie, is het een wetenschap of een kwestie van logisch en nuchter nadenken?

filosofische middenweg

Je kunt de essentie van wat is ontdekken door de filosofische middenweg te volgen. Vermijd, wanneer je hiertoe besluit, de holistische weg waar alles in vrede en liefde met elkaar lijkt verbonden. Vermijd ook de systematische weg waar alles een rationele wedijverende orde lijkt te hebben. Bewandel in plaats daarvan de middenweg. Stel vragen over wat je ervaart bij de dingen die op je pad komen. Vraag door totdat je over de grens van je gedachten en gevoelens reikend de essentie ziet van wat is.

 

confucianisme

Waar het denken in het westen is gebaseerd op een begin en een einde, de schepping van het leven en een hemels uiteinde ervan, is het denken in het oosten meer cyclisch en verbindend van aard zoals bij Confucius. In de visie van deze Chinese wijsgeer heeft het leven een eigen orde waarin tegenstellingen zoals verleden en heden met elkaar zijn verbonden. De kunst van leven is te leven in harmonie met deze orde, in deugdzaamheid en met wederzijds respect. Ook in het westen zijn er steeds meer mensen die zich openstellen voor een verbindende orde. Zo hebben fysici een verbindende orde ontdekt in de natuur. Deeltjes en golven blijken elkaar niet uit te sluiten. Deeltjes gedragen zich als golven en golven gedragen zich als deeltjes. Deeltjes blijken gelijktijdig op verschillende plaatsen te kunnen bestaan. Hopelijk leidt dit verbindende denken tot een opleving van het wederzijdse respect van Confucius. Maar dan wel zonder de kleinburgerlijkheid die het confucianisme in het verleden heeft verstikt. Of is ook deze kleinburgerlijkheid slechts een fase in een cyclisch proces?

de theorie van alles

Het is de natte droom van veel natuurkundigen om als eerste een theorie te formuleren waarin de vier fundamentele natuurkrachten worden verenigd, de sterke en zwakke kernkracht, de elektromagnetische kracht en de zwaartekracht. Zelfs Einstein is het niet gelukt om deze krachten in één theorie samen te vatten. Dit betekent niet dat het de mens nooit zal lukken. De vraag is of je daarop moet wachten. We hebben dan wel geen theorie van alles maar wel een besef van alles. Een besef dat voor een deel al door de natuurkunde in begrippen en wetten is vertaald zoals in het begrip ruimtetijd. Door je opvattingen over ruimte en tijd los te laten ervaar je dat ruimte en tijd één geheel vormen. Binnen de filosofie stond deze ervaring aan de basis van het pantheïsme, het idee dat geest en stof één zijn, dat het de eigenschappen zijn van een goddelijke substantie die op en door zichzelf bestaat.

Zie ook: de slang die in haar staart bijt

 

filosofie of wijsbegeerte

We gebruiken de begrippen filosofie en wijsbegeerte naast elkaar alsof ze hetzelfde zijn. Maar zijn ze wel hetzelfde? Filosofie betekent letterlijk vriend van de wijsheid, wijsbegeerte betekent begeerte naar wijsheid. Anders gezegd: De wijsgeer reikt begerig naar de wijsheid en de filosoof is er in vriendschap mee verbonden. Wanneer ik dit tot me door laat dringen en mijn aandacht richt op de vragen die zowel de filosoof als de wijsgeer stelt, dan kom ik tot de volgende uitspraak: De kunst van denken is het hartstochtelijk verlangen naar de wijsheid die in je vragen verborgen ligt.

Zie ook:
begeerte
wijsheid komt met de jaren

verlichting 2.0

Tot op de dag van vandaag wordt onze cultuur bepaald doordat Christus zich niet verzette tegen zijn terdoodveroordeling. Dit heeft ons niet alleen verdraagzaamheid geleerd, we zijn er ook naïeve idealisten door geworden die zich hebben opgesloten in een cocon van politieke correctheid. We durven ons niet openlijk uit te spreken tegen de achterlijkheid van traditionele opvattingen over vrouwen en mannen en tegen godsdiensten die dit goedpraten. Door onze angst lopen we het risico dat we het zullen afleggen tegen degenen die assertiever zijn. Tegen testosteronbommen die zijn gehersenspoeld met vrouwonvriendelijke dogma’s. Het is dom en naïef om erop te vertrouwen dat het wel goed met hen komt zodra ze de zegeningen van onze cultuur hebben ervaren. Onze cultuur is namelijk niet eenduidig en duidelijk. Ook binnen de fundamentalistische christelijke kerk bestaat veel vrouwonvriendelijkheid. Nee, wat we nodig hebben is een volgende fase in het verlichtingsdenken. Actief uitdragen waar de verlichte denkers voor hebben gevochten: dat je geen religie nodig hebt om te bepalen wat zedelijk gedrag is. Je kunt dat ook bepalen met de rede die confronterend mag en soms moet zijn.

Zie ook:
testosteronbel
verlichting

drie-eenheid

Het getal drie neemt in onze cultuur een belangrijke plaats in zoals in het begrip goddelijke drie-eenheid. Binnen de filosofie komt het terug in these (stelling), antithese (tegenstelling) en synthese (samenvoeging, versmelting). Ondanks deze religieuze en filosofische erfenis zijn we nog altijd niet doordrongen van het belang van het derde element: de synthese. In ons denken gaan we er vanuit dat iets waar is of niet waar, goed of fout, mooi of lelijk, these of antithese. Dit of-denken helpt ons om feiten van elkaar te onderscheiden waardoor we er grip op hebben. Het maakt ons echter ook blind voor het bijzondere van het derde element de synthese. Op het moment dat these en antithese elkaar ontmoeten in de synthese ontstaat er een drie-eenheid waarin these, antithese en synthese elkaar aanvullen en versterken, een volgende dimensie openbarend in de spirituele beleving.

Zie ook:
romantiek
relatie
polarisatie
roots

vrijheid

Het achtervoegsel -heid in het begrip vrijheid geeft een toestand weer. Vrijheid is iets waarvan we doen alsof het een blijvende toestand is. Vrijheid is niet vanzelfsprekend. Het is iets waarvoor in de loop van de tijd ruim baan is gemaakt door mensen die kozen voor de rede zoals de Griekse filosofen 2500 jaar geleden en de verlichte denkers vanaf 1650. In al deze eeuwen namen we, door de rede centraal te stellen, afscheid van het dogmatisch geloof in de autoriteit van kerk en vorst. Langzaam maar zeker dringen de dogmatici echter onze wereld weer binnen. Ik vraag me af of we ons bewust genoeg zijn van het belang van de rede om de vrijheid te beschermen tegen deze religieuze dogmatici en politieke heersers. Of we de vrijheid niet zullen verkwanselen door de rede te laten verzanden in redelijkheid.