Categoriearchief: cultuur

Cultuur, we zijn ermee omringd en ervan doordrongen. Misschien is dit de reden waarom we er zo weinig écht bij stilstaan.

pragmatisch collectivisme

We staan aan de vooravond van een wereldwijde culturele omwenteling. De opkomst van het pragmatisch collectivisme. Niet het ideologisch collectivisme zoals dat van diverse godsdiensten en het communisme. Niet omdat we het zo graag willen maar omdat de omstandigheden ons dwingen om, uitgaande van feiten en logisch te beredeneren effecten, gezamenlijk te werken aan een duurzame wereld. De verandering is al begonnen met de sociale druk om jezelf te laten vaccineren tegen het coronavirus. Hier blijft het niet bij. Door de klimaatverandering zal de sociale druk toenemen om individuele belangen op te offeren ten behoeve van het collectieve belang.

Zie ook:
het gevecht van de eeuw
China en Europa
vaccinatie
veranderen doet pijn
Hoe overleven we de coronacrisis?
Gevaar!

ontmenselijking

Ik heb moeite met de exclusieve aandacht voor de genocide van Joodse slachtoffers in de tweede wereldoorlog. De nazi’s probeerden niet alleen hen uit te roeien maar ook miljoenen politieke tegenstanders, gehandicapten, homo’s, Sinti en Oost-Europeanen. Onze aandacht zou zich meer moeten richten op de ontmenselijking van de totale groep slachtoffers. Op het streven van de nazi’s om de ziel van de mens te vernietigen door de slachtoffers sociaal te isoleren en hen met marteling, slavenarbeid en uithongering een langzame dood te laten sterven of door hen als vee af te voeren en industrieel te vermoorden. Een proces waarin veel slachtoffers hun menselijke waardigheid verloren. Door deze ontmenselijking politiek te initiëren en te institutionaliseren plaatsten de nazi’s de politiek op één lijn met fictieve moordenaars à la Hannibal Lecter. Onze aandacht zou zich meer moeten richten op deze politieke ontmenselijking. Wereldwijd zijn er immers nog altijd politieke partijen die één of meerdere stadia van ontmenselijking omarmen, zelfs in Israël. Hier heeft de politiek het wettelijk kader geschapen voor het onteigenen en isoleren van Palestijnen in getto’s op de Westbank en in de Gazastrook.

Zie ook:
erfgenaam
Turks getto
genocide
historische verantwoordelijkheid
over grenzen heen stappen
mechanisch geweld
de bodem van de hel

culturele erfenis

Het gedachtegoed van onze voorouders en hun vrijheidsstrijd zijn belangrijk voor onze ontwikkeling als individu en voor het ontstaan en voortbestaan van onze democratie. Dit verleden is geen garantie voor de toekomst. Het kan verdampen in heropvoedingskampen zoals in China en in fundamentalistische scholen zoals in Islamitische landen. Om de kracht van het verleden te kunnen blijven benutten zullen we daarom met meer overtuiging dan ooit aan onze kinderen de kernwaarde van de cultuur moeten overdragen: ‘Het ontwikkelen van een vrije wil door middel van zelfreflectie en zelfkritiek.’

Zie ook:
China en Europa
Afghanistan
epigenetica
als ik god was
Socrates
zelfreflectie
zelfkritiek

Afghanistan

Waarom falen democratiseringsprocessen zo vaak? Is het de hebzucht van autocraten en oligarchen die de nieuwe machtsstructuur gebruiken om zichzelf, vrienden en familie te verrijken? Of lopen ze vast in religieuze en culturele tradities, in van generatie op generatie overgedragen denk- en handelwijzen? Was het realistisch om met een eeuwenlange geschiedenis van in de bergen, religie en kleine gemeenschappen genestelde krijgsheren te denken dat Afghanistan in minder dan één generatie kon worden gedemocratiseerd?

Zie ook:
doel
culturele erfenis
epigenetica

China en Europa

Zowel China als Europa maakten rond 450 voor Chr. een belangrijke culturele omwenteling mee. In China ontstond het keizerrijk met Confucius als belangrijke filosoof en in Europa de Atheense democratie met de filosoof Socrates. Socrates heeft met zijn kritische vraagstijl de basis gelegd voor de groei van de westerse democratie en van het westers individualisme. De Europese cultuur wordt nog altijd gekleurd door het voorbeeld dat hij voor veel van zijn tijdgenoten was, zoals het belang dat wij hechten aan zelfreflectie en vrije meningsuiting. Confucius heeft met zijn filosofie van harmonie en sociale deugden de basis gelegd voor de orde in het keizerrijk en in het communisme. Ook de hedendaagse Chinese cultuur wordt nog altijd door zijn gedachtegoed gekleurd, zoals de individuele inzet voor het collectieve belang.

Zie ook:
pragmatisch collectivisme
Confucianisme
culturele erfenis
epigenetica

soort zoekt soort

We identificeren ons met mensen met wie we ons verwant voelen. ‘Soort zoekt soort.’ In mijn jeugd, in het katholieke zuiden, woonden en leefden katholieken en protestanten gescheiden van elkaar. Nu ik ouder ben merk ik dat we daarin nog maar weinig zijn veranderd. Ook autochtonen en allochtonen leven gescheiden van elkaar. Ik denk hier vaak aan wanneer gesproken wordt over discriminatie. Discriminatie stamt van het Latijnse discriminare ‘onderscheiden, scheiden’. Ons verlangen om onszelf te identificeren met groepen en personen met wie we ons verwant voelen maakt dat we een scheiding aanbrengen met degenen met wie we dat gevoel niet hebben. Om een einde te maken aan discriminatie zullen we het verlangen om onszelf te identificeren los moeten laten.

Zie ook: segregatie

schelden doet geen pijn

Een van de wijze lessen van mijn ouders was ‘Schelden doet geen pijn.’ Destijds begreep ik dit niet. Schelden deed immers wel pijn, niet fysiek maar emotioneel. Ik voelde me sociaal afgewezen door de scheldwoorden die werden gebruikt. Hoe groot de impact van sociale afwijzing is ben ik pas echt goed gaan begrijpen toen ik me verdiepte in de vraag waarom bepaalde woorden als kwetsend worden ervaren, zoals het woord neger. Het confronteert je met sociale afwijzing die je niet zelf hebt veroorzaakt. Persoonlijk heb ik met onterechte afwijzing leren omgaan door me minder afhankelijk te maken van de goed- en afkeuring van anderen. Hierdoor begrijp ik nu beter wat mijn ouders zeiden ‘Schelden doet geen pijn.’

Zie ook: discriminatie en racisme