Categorie: geweten

Het woord geweten ‘innerlijk besef van goed en kwaad’ is een leenvertaling van het Latijnse conscientia, een samenstelling van con ‘samen’ en scientia ‘weten’. Vrij vertaald ‘het gezamenlijk weten’. Lees eerst de column gewetenloze maatschappij.

ethisch reveil

Wereldwijd veranderen de opvattingen over moreel verantwoord handelen. Wetten die LHBT’ers beschermden, verdwijnen onder druk van conservatieven en populisten. Dictators verkrachten de vrije meningsuiting en vermoorden degenen die deze proberen te beschermen. Er is een ethisch reveil nodig. We zullen opnieuw vorm moeten geven aan onze morele uitgangspunten. Bijvoorbeeld: Neem de verantwoordelijkheid voor je geestelijk en sociaal welzijn ter hand door middel van zelfreflectie en zelfkritiek. Stel jezelf vragen over wat je denkt, voelt en doet. Vraag door en laat de antwoorden die je vindt los totdat je kennis is vervangen door inzicht. Inzicht in de samenhang van alle aspecten van een onderwerp. Handel op grond van dit inzicht. Zorg voor een omgeving waarin anderen dit recht ook kunnen beoefenen.

Zie ook:
gender revolutie
een nieuw religieus bewustzijn
schaamteloos
gewetenloze maatschappij
moraliserend
ethisch vraagstuk
schandpaal
het recht op ..

schaamteloos

Wereldwijd lijken politici de schaamte achter zich te laten. Onthielden ze zich tot enkele jaren geleden nog van ongenuanceerde uitspraken en leugens, nu schamen ze zich daar niet meer voor. Met boute uitspraken en leugens pleasen ze de onderbuik van de bevolking. De vraag die we onszelf dienen te stellen is: Waarom keren we hen niet massaal de rug toe? Zijn we zelf zo schaamteloos geworden dat zij zich ook zo durven te gedragen? Of zijn we bang dat zij zich met hun schaamteloos gedrag rechtstreeks tegen ons zullen keren?

Zie ook:
ethisch reveil
ethisch vraagstuk
moraliserend
goed voorbeeld doet goed volgen
exhibitionisme
de democratie buitenspel gezet

stel dat ..

Stel dat het leven zinloos is. Dat het niet meer is dan wat de evolutie ons te bieden heeft. Een fysiek proces van leven, overleven en voortplanten. Waarom zouden we dan, behalve uit eigenbelang, nog aardig zijn voor elkaar? Waarom zouden we niet als een Romeinse keizer ons maximaal te buiten gaan aan vermaak en genot, ook al gaat dat ten koste van anderen? Is het angst voor de hel die ons tegenhoudt? Maar is ook ons beeld van de hel niet het product van de evolutie? Een systeem van schuld en boete waarmee de kudde het individu dwingt zich aan haar regels te houden? Groepsdruk waaraan we niet kunnen ontsnappen, zelfs niet door de dood? En geldt dat misschien ook voor ons beeld van de hemel, de plaats waar empathie en mededogen vanzelfsprekend zijn? Is ook dit beeld niet slechts een evolutionair product dat is ontstaan om de groepsband te versterken en de overlevingskans te vergroten?

Zie ook:
stel dat dit alles is
beloning en straf
je eigen graf graven
bijzonder

gewetenloze maatschappij

Met je geweten toets je emotioneel en rationeel of iets goed is of fout. Voor de emotionele toetsing is het belangrijk dat je jezelf bewust bent van je gevoelens, zoals vreugde en verdriet en dat je jezelf kunt inleven in de gevoelens van anderen. Voor de rationele toetsing is het belangrijk dat je over persoonlijke normen en waarden beschikt. Als het goed is hebben deze zich ontwikkeld tijdens je opvoeding en in je contacten met de cultuur waarin je leeft. Helaas zwakt het geweten, dat besloten ligt in de cultuur, steeds verder af. Het woord geweten is ontleend aan het Latijnse conscientia, van con ‘samen’ en scientia ‘het weten’. Ons gemeenschappelijk ge-‘weten’ zwakt af door de afnemende invloed van religieuze en sociale ideologieën. Alleen wanneer we een nieuw referentiekader realiseren zal het geweld dat opleeft in een gewetenloze maatschappij stoppen.

Zie ook:
ethisch reveil
het einde der tijden

morele pijler

Een belangrijke pijler onder onze morele opvattingen is het idee dat je na je dood voortleeft in de hemel of in de hel, waar je wordt beloond of gestraft. Dit idee wordt wereldwijd gevoed door bijna-doodervaringen van mystici en profeten. In de afgelopen jaren heeft de wetenschap een bom onder deze pijler gelegd. De bijna-doodervaring zou niets bovennatuurlijks hebben maar zou worden veroorzaakt door fysisch biologische processen op het moment van overlijden, zoals: zuurstof- en glucosetekort, prikkeling van specifieke hersengebieden en de werking van neurotransmitters. De bijna-doodervaring zou zelfs in een laboratorium kunnen worden opgeroepen. Wanneer dit waar is dan heb ik een vraag: Stel, er bestaat intelligent leven op andere planeten. Deze intelligente wezens kennen geen bijna-doodervaring. Wat zijn dan hun morele pijlers?

Zie ook het artikel mijn mystieke levensweg.

Zie ook:
tijdgeest
kind van ..
Wie ben ik?
oorsprong van ons bewustzijn

een nieuw religieus bewustzijn

Zoals in een eerdere column al aangegeven maak ik me zorgen over de immigratie van godsdienstige dogmatici. Vanochtend dacht ik: We hebben een tegengeluid nodig, een nieuw religieus bewustzijn. Een bewustzijn dat niet verankerd is in de diensten die je verleent aan een denkbeeldige god maar dat gegrond is in het besef van de diepere waarde van het dagelijks leven. Helaas kun je hier geen naam aan geven. Iedere vorm waarin je het giet leidt uiteindelijk tot tweedracht, machtsstrijd en persoonlijke strijd. Wanneer ik dan ook spreek van ‘een nieuw religieus bewustzijn’ zou ik, beginnend met het woord ‘een’, elk woord moeten weglaten totdat er niets overblijft dat zou kunnen uitgroeien tot een dogma. Het enige dat ik kan doen is luid en duidelijk laten horen hoe zelfreflectie en kritisch denken ruimte scheppen voor steeds weer nieuwe momenten van geestelijke vrijheid en spiritualiteit.

Zie ook:
religie geen godsdienst
vluchtelingenprobleem
postrevolutie
de antidogmatische partij
ethisch reveil

schuld en boete

In de roman `misdaad en straf` van Dostojevski, in het Nederlands vertaald als `schuld en boete`, vermoordt Raskolnikov een woekeraarster. Hij doet dit vanuit een moreel superioriteitsgevoel. Langzaam begint echter zijn geweten te knagen. Uiteindelijk accepteert hij dat hij `een luis is als alle anderen` en aanvaardt zijn straf.

De titel van dit boek bleef de afgelopen week in mijn hoofd rondzingen. Uiteindelijk besefte ik dat wat mij bezig hield te maken heeft met de vraag die we stellen wanneer we iets ergs meemaken: Waarom moet mij dit overkomen? Waarom moet ik lijden?

Het antwoord op deze vraag zit opgesloten in de twee verschillende vertalingen van de titel. Maatschappelijk zijn we onderworpen aan groepsregels. Vergelding is een van de regels. Wanneer je een misdaad pleegt dan word je gestraft.

De vertaling `schuld en boete` gaat verder. Deze gaat er vanuit dat we een persoonlijke prijs moeten betalen in de vorm van schuldgevoelens zodra we onze misdaad beseffen. In ons dualistisch denken proberen we deze gevoelens te compenseren door boete te doen, te lijden.

Wanneer je dit dualisme los laat ontdek je dat achter het lijden mededogen schuil gaat. Dat je het lijden dient te gedogen, je er niet door te laten meeslepen, te accepteren dat je een mens bent, ‘een luis als alle anderen’.

zoeken vinden loslaten

'Waar het denken eindigt, begint het zien.'