Categoriearchief: oorlog

Wij zijn er niet meer aan gewend. Laten we hopen dat we er ook nooit meer aan hoeven te wennen.

ontmenselijking

Ik heb moeite met de exclusieve aandacht voor de genocide van Joodse slachtoffers in de tweede wereldoorlog. De nazi’s probeerden niet alleen hen uit te roeien maar ook miljoenen politieke tegenstanders, gehandicapten, homo’s, Sinti en Oost-Europeanen. Onze aandacht zou zich meer moeten richten op de ontmenselijking van de totale groep slachtoffers. Op het streven van de nazi’s om de ziel van de mens te vernietigen door de slachtoffers sociaal te isoleren en hen met marteling, slavenarbeid en uithongering een langzame dood te laten sterven of door hen als vee af te voeren en industrieel te vermoorden. Een proces waarin veel slachtoffers hun menselijke waardigheid verloren. Door deze ontmenselijking politiek te initiëren en te institutionaliseren plaatsten de nazi’s de politiek op één lijn met fictieve moordenaars à la Hannibal Lecter. Onze aandacht zou zich meer moeten richten op deze politieke ontmenselijking. Wereldwijd zijn er immers nog altijd politieke partijen die één of meerdere stadia van ontmenselijking omarmen, zelfs in Israël. Hier heeft de politiek het wettelijk kader geschapen voor het onteigenen en isoleren van Palestijnen in getto’s op de Westbank en in de Gazastrook.

Zie ook:
erfgenaam
Turks getto
genocide
historische verantwoordelijkheid
over grenzen heen stappen

storytelling

Storytelling is het betrekken van de lezer, luisteraar of kijker bij een personage waaraan hij zich kan spiegelen, een conflict waarin hij zich kan herkennen en een oplossing die hij zelf zou kunnen bedenken. Storytelling neemt in kracht toe door het verhaal te voorzien van herkenbare emoties.

Hitler was een storyteller. Hij creëerde in zijn optredens het beeld van de superieure Duitser die een conflict had met de Joden. Zij waren volgens hem verantwoordelijk voor de nederlaag in de eerste wereldoorlog en voor de daaropvolgende chaos en armoede. Zijn oplossing? Verban ze. Zijn toehoorders konden zich hierin vinden.

Met zijn opzwepende en van woede doordrenkte stem vertaalde Hitler de woede en trots van veel Duitsers. Om hen betrokken te houden bij zijn verhaal was de woede zelfs zó belangrijk dat ze nooit zijn normale spreekstem te horen kregen. Er is maar één korte opname van bekend, de in het geheim opgenomen Mannerheim tape.

Zie ook:
verdeel en heers
emotionele gemakzucht
ich habe es nicht gewusst
genocide
fascisme
de nieuwe fascisten
de geschiedenis herhaalt zich
televisiepredikers 2.0

oorlogsgeheim van mijn vader

Mijn vader was niet iemand die vanwege zijn afkomst naar een vernietigingskamp werd gestuurd. Hij was ook geen verzetsheld die omkwam in een concentratiekamp of die tewerk werd gesteld in Duitsland. Toch was ook hij slachtoffer van de oorlog. Hij heeft als lid van de verbindingstroepen de gevechten op de Grebbenberg meegemaakt, is daar gevangengenomen, heeft later samen met een van zijn broers als gijzelaar urenlang voor de muur van het ouderlijk huis gestaan met het geweer op zich gericht omdat de Duitsers wilden weten waar zijn vader was en moest naar Duitsland om tewerk te worden gesteld. Hij had het geluk dat hij een ontheffing kreeg op grond van een verklaring van de hoofdonderwijzer dat hij nodig was voor Duitse les. De ontheffing kreeg hij op het nippertje overhandigd door mijn moeder die hem per trein achterna was gereisd. Ook had hij het geluk dat zijn militaire verleden uit de archieven was verwijderd om te voorkomen dat hij opnieuw in beeld zou komen bij de Duitsers. Hij stierf in 1963 op vijfenveertigjarige leeftijd aan maagkanker. Op zijn sterfbed, waar hij hardop hallucineerde, werd pas duidelijk wat de impact van de oorlog op hem was geweest.

groepsimmuniteit en economie

Bij groepsimmuniteit is een grote groep mensen door een virus besmet en heeft er weerstand tegen opgebouwd. Hierdoor kan het virus zich niet verder verspreiden en verdwijnt. Zolang er geen vaccin is realiseer je groepsimmuniteit door iedereen in lockdown te plaatsen of door het virus zijn gang te laten gaan. In het eerste geval lijdt de economie op korte termijn schade. In het tweede geval sterft een grote groep mensen en groeit de doodsangst bij degenen die dan nog leven. Dit remt de economie op lange termijn doordat consumenten minder durven uit geven. De vraag welke prijs wij in de coronacrisis willen betalen wordt bepaald door onze cultuur. Het leven van een mens weegt daarin zwaarder dan de economische schade door een lockdown. Historisch gezien is dit bijzonder. In de eerste wereldoorlog werden de levens van miljoenen mensen opgeofferd om het virus van het kwaad, de vijand te bestrijden. Toen er na de oorlog een pandemie uitbrak die aan nog eens miljoenen mensen het leven kostte veroorzaakte de angst een wereldwijde economische recessie. Angst als gevolg van het verlies van mensenlevens leidt echter niet altijd tot een recessie. Ook dit blijkt uit de geschiedenis. Na de tweede wereldoorlog schoven de overlevenden hun angst terzijde en richtten zich, met de trots van de overwinnaar en met het schuldgevoel van de verliezer, op de wederopbouw. Onze economie teert nog altijd op hun inzet.

gerechtvaardigd geweld

Ik worstel met de vraag of geweld in bepaalde situaties gerechtvaardigd is. Ik ben niet een vanzelfsprekend bewonderaar van Gandhi of van christelijke martelaren die zich zonder verzet lieten afslachten in het Colosseum. Ik vind dat je als mens het recht hebt jezelf te verdedigen. Uitgangspunt is geweldloos verzet maar wat doe ik als iemand met geweld reageert? Heb ik dan begrip en mededogen omdat hij zich misschien laat leiden door angsten en trauma’s die te groot voor hem zijn om onder ogen te zien? Zal hij door mijn begrip en mededogen tot inkeer komen en zijn trauma’s alsnog verwerken of zal het een aansporing zijn om gewelddadiger te worden? Hoeveel machthebbers zijn er niet geweest die steeds gewelddadiger werden en hele volken uitmoordden louter en alleen omdat het kon? Waarom zou ik niet proberen hun geweld te stoppen? Dat kan ook op de manier die Krishna in de Bhagavad Gita aangeeft, door onthecht de strijd aan te gaan.

Zie ook:
genocide
statement
onthecht handelen

gewoon omdat het kan
strijd
verlichting 2.0

kinderogen

Ik moet denken aan de open blik van peuters en kleuters. Het moment dat ze zien dat papa of mama verdrietig is en ze niet weten óf en hoe ze moeten reageren. Het moment voordat emoties, vragen en gedachten losbarsten. Ik besef dat ik regelmatig met kinderogen naar mensen en situaties kijk, niet even maar soms minuten lang. Zo keek ik minutenlang naar de foto’s van Hongaarse Joden die tussen de bomen bij de gaskamers van Auschwitz op hun beurt wachtten. Ondanks dat ik wist dat ze enkele uren nadat de foto’s waren genomen zouden worden vergast, voelde ik geen verbazing, medelijden, verdriet of woede. Ik zag bejaarden, vrouwen en kinderen die met de open blik van een kind in de lens van de camera keken.

Zie ook: de bodem van de hel

de bodem van de hel

Blijkbaar ben ik nog niet tot op de bodem van de hel doorgedrongen. Dit besef ik terwijl ik naar de filmbeelden kijk die de geallieerden direct na de bevrijding van de concentratiekampen hebben gemaakt. Wat je ziet is een aaneenschakeling van uitgemergelde lijken en stervenden die met lege ogen naar de bevrijders kijken. Voor het monster in de mens, dat zich boven andere mensen verheven voelt, waren deze slachtoffers geen mensen maar dingen die moesten worden vernietigd. Ik dacht daarbij altijd aan het geweld dat ermee gepaard ging. Wat mij op de bodem van de hel deed belanden was de achteloze routine waarmee het ook vaak gebeurd moet zijn. Aan de schaduw op een foto zag ik hoe SS’er Mengele in Auschwitz met slechts een beweging van zijn duim mensen naar de gaskamers stuurde. In het ‘Auschwitz Album’ zie je om wie het ging, ouderen, vrouwen en kinderen die tussen de bomen bij de crematoria wachtten totdat ze zouden worden vergast.