Categoriearchief: oorlog

Wij zijn er niet meer aan gewend. Laten we hopen dat we er ook nooit meer aan hoeven te wennen.

gerechtvaardigd geweld

Ik worstel met de vraag of geweld in bepaalde situaties gerechtvaardigd is. Ik ben niet een vanzelfsprekend bewonderaar van Gandhi of van christelijke martelaren die zich zonder verzet lieten afslachten in het Colosseum. Ik vind dat je als mens het recht hebt jezelf te verdedigen. Uitgangspunt is geweldloos verzet maar wat doe ik als iemand met geweld reageert? Heb ik dan begrip en mededogen omdat hij zich misschien laat leiden door angsten of trauma’s die te groot voor hem zijn om onder ogen te zien? Zal hij door mijn begrip en mededogen tot inkeer komen en zijn trauma’s alsnog verwerken of zal het een aansporing zijn om gewelddadiger te worden? Hoeveel machthebbers zijn er niet geweest die steeds gewelddadiger werden en hele volken uitmoordden louter en alleen omdat het kon? Waarom zou ik niet proberen hun geweld te stoppen? Dit kan ook op de manier die Krishna in de Bhagavad Gita aangeeft, door onthecht de strijd aan te gaan.

Zie ook:
genocide
statement
onthecht handelen

gewoon omdat het kan
strijd

kinderogen

Ik moet denken aan de open blik van peuters en kleuters. Het moment dat ze zien dat papa of mama verdrietig is en ze niet weten óf en hoe ze moeten reageren. Het moment voordat emoties, vragen en gedachten losbarsten. Ik besef dat ik regelmatig met kinderogen naar mensen en situaties kijk, niet even maar soms minuten lang. Zo keek ik minutenlang naar de foto’s van Hongaarse Joden die tussen de bomen bij de gaskamers van Auschwitz op hun beurt wachtten. Ondanks dat ik wist dat ze enkele uren nadat de foto’s waren genomen zouden worden vergast, voelde ik geen verbazing, medelijden, verdriet of woede. Ik zag bejaarden, vrouwen en kinderen die met de open blik van een kind in de lens van de camera keken.

Zie ook: de bodem van de hel

de bodem van de hel

Blijkbaar ben ik nog niet tot op de bodem van de hel doorgedrongen. Dit besef ik terwijl ik naar de filmbeelden kijk die de geallieerden direct na de bevrijding van de concentratiekampen hebben gemaakt. Wat je ziet is een aaneenschakeling van uitgemergelde lijken en stervenden die met lege ogen naar de bevrijders kijken. Voor het monster in de mens, dat zich boven andere mensen verheven voelt, waren deze slachtoffers geen mensen maar dingen die moesten worden vernietigd. Ik dacht daarbij altijd aan het geweld dat ermee gepaard ging. Wat mij op de bodem van de hel deed belanden was de achteloze routine waarmee het ook vaak gebeurd moet zijn. Aan de schaduw op een foto zag ik hoe SS’er Mengele in Auschwitz met slechts een beweging van zijn duim mensen naar de gaskamers stuurde. In het ‘Auschwitz Album’ zie je om wie het ging, ouderen, vrouwen en kinderen die tussen de bomen bij de crematoria wachtten totdat ze zouden worden vergast.

erfgenaam

Het feit dat je de erfgenaam bent van een bijzonder stukje geschiedenis betekent niet dat je het alleenrecht hebt op alles wat ermee verbonden is. Het feit dat wij erfgenamen zijn van de vrijheid die generaties vóór ons hebben bevochten, betekent niet dat wij het alleenrecht hebben op alle revenuen van die vrijheid. Ander voorbeeld: Het feit dat Israël is ontstaan uit het lijden van de Joden die werden gemarteld en vermoord tijdens de tweede wereldoorlog, betekent niet dat Israëliërs de Palestijnen met lijden mogen overladen door hen van hun grondrechten te beroven. Dat zou wel een erg cynische toepassing zijn van het begrip erfgenaam ‘hij die het erf nam’.

Zie ook:
over grenzen heen stappen
historische verantwoordelijkheid

de grootste gevangenis

Waar staat de grootste gevangenis ter wereld? Is dat Rikers Island in New York met een capaciteit van 10.000 gevangenen? Of moet ik niet naar de officiële capaciteit kijken maar naar het werkelijk aantal gevangenen? Tihar in India met een capaciteit van 6000 gevangenen en een feitelijk aantal van 14000. Of is het beeld dat ik van een gevangenis heb te beperkt en moet ik het breder zien dan een gebouw of gebouwencomplex? Wat te denken van de concentratiekampen in Noord Korea en China waar honderdduizenden dwangarbeid verrichten en worden gemarteld en gehersenspoeld? Of moet ik het nog breder zien? Is het Midden Oosten misschien de grootste gevangenis ter wereld? Vijftig procent van de bevolking leeft er onder het juk van mannelijke familieleden. Maar vinden deze vrouwen dat zelf ook? Stel dat ze dat niet vinden, lijden ze dan misschien aan het stockholmsyndroom? Lijden we eigenlijk allemaal niet aan het stockholmsyndroom? Hebben we ons erbij neergelegd dat we de gevangenen zijn van het leven en is dat de reden waarom we het leven zo liefhebben?

Zie ook: stockholmsyndroom

digitale manipulatie

We worden digitaal gemanipuleerd. Via de ‘sociale’ media krijgen we desinformatie toegespeeld waarmee feiten worden verdraaid, in een kwaad daglicht gesteld en in twijfel getrokken. Internettrollen worden ingezet om negatieve berichten te verspreiden en sock puppets voor positieve berichten. Daarnaast wordt ons collectieve geheugen gemanipuleerd door standpunten ongenuanceerd te verspreiden. Wat te denken van het standpunt dat de inval in Irak in 1990 onterecht was omdat er na deze inval geen chemische wapens werden gevonden. Wie nuanceert dit standpunt nog door te vermelden dat er in de Iraaks-Iraanse oorlog van 1980-1988 naar schatting 100.000 Iraniërs en Koerden zijn omgekomen door de chemische wapens van Irak en dat Saddam Hoessein in de jaren daarna het werk van de VN wapeninspecteurs onmogelijk maakte?

 

industriële moord

Het industriële karakter van de vernietigingskampen dringt nu pas echt tot me door. In een industrieel proces worden planmatig grondstoffen aangevoerd om energie te leveren voor het productieproces en worden andere grondstoffen bewerkt tot een product. Hierna worden de producten bij de gebruiker afgeleverd. Wanneer dit proces stagneert hopen de grondstoffen en halffabricaten zich op in de fabrieken en magazijnen. Aangevoerd met goederenwagons werden nazi slachtoffers gebruikt als arbeidskracht in de vernietigingskampen. Vervolgens werden alleen al in Auschwitz tot 4500 slachtoffers per dag vergast en gecremeerd. Wat niet werd verbrand, kleding, haren, gouden kiezen en andere waardevolle zaken werden afgevoerd naar Duitsland waar ze werden gebruikt in de oorlogsindustrie of werden verdeeld onder Duitse consumenten. Toen het vernietigingsproces tegen het einde van de oorlog stagneerde hoopten de lijken zich op in de doodsfabrieken.