Categoriearchief: oorlog

Wij zijn er niet meer aan gewend. Laten we hopen dat we er ook nooit meer aan hoeven te wennen.

oorlogsgeheim van mijn vader

Mijn vader was niet iemand die vanwege zijn afkomst naar een vernietigingskamp werd gestuurd. Hij was ook geen verzetsheld die omkwam in een concentratiekamp of die tewerk werd gesteld in Duitsland. Toch was ook hij slachtoffer van de oorlog. Hij heeft als lid van de verbindingstroepen de gevechten op de Grebbenberg meegemaakt, is daar gevangengenomen, heeft later samen met een van zijn broers als gijzelaar urenlang voor de muur van het ouderlijk huis gestaan met het geweer op zich gericht omdat de Duitsers wilden weten waar zijn vader was en moest naar Duitsland om tewerk te worden gesteld. Hij had het geluk dat hij een ontheffing kreeg op grond van een verklaring van de hoofdonderwijzer dat hij nodig was voor Duitse les. De ontheffing kreeg hij op het nippertje overhandigd door mijn moeder die hem per trein achterna was gereisd. Ook had hij het geluk dat zijn militaire verleden uit de archieven was verwijderd om te voorkomen dat hij opnieuw in beeld zou komen bij de Duitsers. Hij stierf in 1963 op vijfenveertigjarige leeftijd aan maagkanker. Op zijn sterfbed, waar hij hardop hallucineerde, werd pas duidelijk wat de impact van de oorlog op hem was geweest.

groepsimmuniteit en economie

Bij groepsimmuniteit is een grote groep mensen door een virus besmet en heeft er weerstand tegen opgebouwd. Hierdoor kan het virus zich niet verder verspreiden en verdwijnt. Zolang er geen vaccin is realiseer je groepsimmuniteit door iedereen in lockdown te plaatsen of door het virus zijn gang te laten gaan. In het eerste geval lijdt de economie op korte termijn schade. In het tweede geval sterft een grote groep mensen en groeit de doodsangst bij degenen die dan nog leven. Dit remt de economie op lange termijn doordat consumenten minder durven uit geven. De vraag welke prijs wij in de coronacrisis willen betalen wordt bepaald door onze cultuur. Het leven van een mens weegt daarin zwaarder dan de economische schade door een lockdown. Historisch gezien is dit bijzonder. In de eerste wereldoorlog werden de levens van miljoenen mensen opgeofferd om het virus van het kwaad, de vijand te bestrijden. Toen er na de oorlog een pandemie uitbrak die aan nog eens miljoenen mensen het leven kostte veroorzaakte de angst een wereldwijde economische recessie. Angst als gevolg van het verlies van mensenlevens leidt echter niet altijd tot een recessie. Ook dit blijkt uit de geschiedenis. Na de tweede wereldoorlog schoven de overlevenden hun angst terzijde en richtten zich, met de trots van de overwinnaar en met het schuldgevoel van de verliezer, op de wederopbouw. Onze economie teert nog altijd op hun inzet.

gerechtvaardigd geweld

Ik worstel met de vraag of geweld in bepaalde situaties gerechtvaardigd is. Ik ben niet een vanzelfsprekend bewonderaar van Gandhi of van christelijke martelaren die zich zonder verzet lieten afslachten in het Colosseum. Ik vind dat je als mens het recht hebt jezelf te verdedigen. Uitgangspunt is geweldloos verzet maar wat doe ik als iemand met geweld reageert? Heb ik dan begrip en mededogen omdat hij zich misschien laat leiden door angsten en trauma’s die te groot voor hem zijn om onder ogen te zien? Zal hij door mijn begrip en mededogen tot inkeer komen en zijn trauma’s alsnog verwerken of zal het een aansporing zijn om gewelddadiger te worden? Hoeveel machthebbers zijn er niet geweest die steeds gewelddadiger werden en hele volken uitmoordden louter en alleen omdat het kon? Waarom zou ik niet proberen hun geweld te stoppen? Dat kan ook op de manier die Krishna in de Bhagavad Gita aangeeft, door onthecht de strijd aan te gaan.

Zie ook:
genocide
statement
onthecht handelen

gewoon omdat het kan
strijd
verlichting 2.0

kinderogen

Ik moet denken aan de open blik van peuters en kleuters. Het moment dat ze zien dat papa of mama verdrietig is en ze niet weten óf en hoe ze moeten reageren. Het moment voordat emoties, vragen en gedachten losbarsten. Ik besef dat ik regelmatig met kinderogen naar mensen en situaties kijk, niet even maar soms minuten lang. Zo keek ik minutenlang naar de foto’s van Hongaarse Joden die tussen de bomen bij de gaskamers van Auschwitz op hun beurt wachtten. Ondanks dat ik wist dat ze enkele uren nadat de foto’s waren genomen zouden worden vergast, voelde ik geen verbazing, medelijden, verdriet of woede. Ik zag bejaarden, vrouwen en kinderen die met de open blik van een kind in de lens van de camera keken.

Zie ook: de bodem van de hel

de bodem van de hel

Blijkbaar ben ik nog niet tot op de bodem van de hel doorgedrongen. Dit besef ik terwijl ik naar de filmbeelden kijk die de geallieerden direct na de bevrijding van de concentratiekampen hebben gemaakt. Wat je ziet is een aaneenschakeling van uitgemergelde lijken en stervenden die met lege ogen naar de bevrijders kijken. Voor het monster in de mens, dat zich boven andere mensen verheven voelt, waren deze slachtoffers geen mensen maar dingen die moesten worden vernietigd. Ik dacht daarbij altijd aan het geweld dat ermee gepaard ging. Wat mij op de bodem van de hel deed belanden was de achteloze routine waarmee het ook vaak gebeurd moet zijn. Aan de schaduw op een foto zag ik hoe SS’er Mengele in Auschwitz met slechts een beweging van zijn duim mensen naar de gaskamers stuurde. In het ‘Auschwitz Album’ zie je om wie het ging, ouderen, vrouwen en kinderen die tussen de bomen bij de crematoria wachtten totdat ze zouden worden vergast.

erfgenaam

Het feit dat je de erfgenaam bent van een bijzonder stukje geschiedenis betekent niet dat je het alleenrecht hebt op alles wat ermee verbonden is. Het feit dat wij erfgenamen zijn van de vrijheid die generaties vóór ons hebben bevochten, betekent niet dat wij het alleenrecht hebben op alle revenuen van die vrijheid. Ander voorbeeld: Het feit dat Israël is ontstaan uit het lijden van de Joden die werden gemarteld en vermoord tijdens de tweede wereldoorlog, betekent niet dat Israëliërs de Palestijnen met lijden mogen overladen door hen van hun grondrechten te beroven. Dat zou wel een erg cynische toepassing zijn van het begrip erfgenaam ‘hij die het erf nam’.

Zie ook:
over grenzen heen stappen
historische verantwoordelijkheid

de grootste gevangenis

Waar staat de grootste gevangenis ter wereld? Is dat Rikers Island in New York met een capaciteit van 10.000 gevangenen? Of moet ik niet naar de officiële capaciteit kijken maar naar het werkelijk aantal gevangenen? Tihar in India met een capaciteit van 6000 gevangenen en een feitelijk aantal van 14000. Of is het beeld dat ik van een gevangenis heb te beperkt en moet ik het breder zien dan een gebouw of gebouwencomplex? Wat te denken van de concentratiekampen in Noord Korea en China waar honderdduizenden dwangarbeid verrichten en worden gemarteld en gehersenspoeld? Of moet ik het nog breder zien? Is het Midden Oosten misschien de grootste gevangenis ter wereld? Vijftig procent van de bevolking leeft er onder het juk van mannelijke familieleden. Maar vinden deze vrouwen dat zelf ook? Stel dat ze dat niet vinden, lijden ze dan misschien aan het stockholmsyndroom? Lijden we eigenlijk allemaal niet aan het stockholmsyndroom? Hebben we ons erbij neergelegd dat we de gevangenen zijn van het leven en is dat de reden waarom we het leven zo liefhebben?

Zie ook: stockholmsyndroom