Categoriearchief: geschiedenis

De geschiedenis herhaalt zich totdat…

verhalen die verbinden en verdelen

Sinds de oertijd vertellen mensen elkaar verhalen die de onderlinge band moeten versterken. Verhalen over een gezamenlijk verleden en over goden die alles bestieren. Deze verhalen versterken de onderlinge band en stimuleren de groepsleden om het gemeenschapsbelang boven het eigenbelang te stellen. Verhalen versterken niet alleen de onderlinge band maar veroorzaken ook strijd. Een strijd om het eigen gelijk. Het verhaal wordt belangrijker dan de boodschap van verbondenheid. Er komen predikers die de verhalen dwingend opleggen aan anderen en vechtjassen die andersdenkenden bestrijden. Zij vormen stof voor nieuwe verhalen.

geschiedenisles?

Na de tweede wereldoorlog dachten we dat ons economisch en democratisch systeem overal in de wereld welvaart en welzijn zou brengen. Landen als de Sovjet Unie en China die zich tegen ons verzetten, werden economisch en politiek geïsoleerd. Vanaf het moment dat hun economieën instortten waanden we ons zelfs oppermachtig. Verblind door het grote geld zagen we wereldwijd nieuwe kansen. We hadden echter buiten de waard gerekend. In de ingestorte economieën grepen radicale autocraten de macht. Zij kopieerden ons economisch systeem en schoven het democratisch gedachtegoed terzijde. Een belangrijk principe van de democratie, individuele vrijheid en verantwoordelijkheid, werd aan hun machtsstreven ondergeschikt gemaakt. Verblind door de nieuwe rijkdom veranderde op dat moment de westerse economie in een graai-economie. Degenen die onderaan de economische ladder belandden, verloren hun geloof in de politiek en leverden zich over aan radicale autocraten die beloofden de westerse positie en macht te herstellen.

 

historische verantwoordelijkheid

We kunnen door alle beschikbare informatie over de misdaden van onze voorouders niet zeggen ‘ Ich habe es nicht gewusst.’  Het feit dat we deze misdaden kennen en erkennen betekent echter nog niet dat we ook moeten boeten voor wat ze hebben misdaan. We dragen geen schuld voor hun gedrag. We zijn echter wel verantwoordelijk voor wat we door hen hebben geleerd over machtsmisbruik, slavernij, uitbuiting en discriminatie. We zullen er alles aan moeten doen om te voorkomen dat de geschiedenis zich herhaalt. Dat is onze plicht tegenover de slachtoffers en helden die zijn gestorven voor wat wij nu weten.

 

vrijheid gelijkheid broederschap

De Franse revolutie kan niet los worden gezien van de strijd om macht en geld die vanaf 1750 werd gevoerd tussen de adellijke parlementen en de koning. Hun aanzien en dat van de kerk, die zwaar op hen leunde, verzwakte daardoor. De revolutie zelf begon met de bestorming van de Bastille in 1789 en eindigde in 1799 met de staatsgreep door Napoleon. Opgehitst in pamfletten en aangevoerd door autocraten als Robespierre streed het volk tijdens de revolutie voor ‘vrijheid, gelijkheid en broederschap’. Ook nu bevinden wij ons in een revolutionaire periode. Wereldwijd komen mensen in opstand tegen het politieke establishment en tegen de nieuwe adel van zelfverrijkers. Autocraten en terroristen misbruiken de maatschappelijke onrust om hun macht en bezit te vergroten. Tegenstanders worden monddood gemaakt met pamfletachtige teksten in de sociale media. Ook nu speelt de geestelijkheid een dubieuze rol en ook nu wordt gestreden voor vrijheid, gelijkheid en broederschap.

 

de geschiedenis herhaalt zich

De politieke ontwikkelingen in onze tijd vertonen grote overeenkomsten met de opkomst van het nationaal socialisme in Duitsland waar Hitler de prille democratie in de Weimarrepubliek gebruikte om aan de macht te komen. Met emotionele overtuigingskracht benoemde hij de pijnpunten van het Duitse volk, wees zondebokken aan in en buiten Duitsland en beloofde in naam van het Duitse volk de problemen op te lossen. Toen hij eenmaal aan de macht was misbruikte hij zijn positie om het parlement en de wet buiten spel te zetten, de media te muilkorven en zijn tegenstanders met geweld te onderdrukken. Ook in onze tijd misbruiken populisten de democratie om aan de macht te komen. Met bombastische retoriek en nep-nieuws binden ze grote groepen van de bevolking aan zich. Net als de nazi’s richten ook zij hun giftige pijlen op minderheden, de gevestigde politiek, de wet, de media en het buitenland.

 

pest 2.0

De middeleeuwers leefden voortdurend in angst. Hun grootste angst was de angst voor de pest die naar schatting 30% van de Europese bevolking het leven heeft gekost. Deze angst leidde tot massale heksenjachten. De zogenaamde heksen werden door angstpredikers als de oorzaak van de pest gezien. De geschiedenis herhaalt zich. Ook in onze tijd worden we geteisterd door angst. Angst voor de globalisering die als een pestbacterie tot in de verste uithoeken van de maatschappij lijkt door te dringen. De schuld voor deze nieuwe pest leggen we niet meer bij oude vrouwen maar bij terroristen en buitenlandse economieën. Verspreidde de pest zich in de middeleeuwen via de scheepvaart, nu is het de informatietechnologie die zorgt voor de snelle verspreiding van beelden en gedachten waarmee populisten de angst aanwakkeren.

 

Colonne Henneicke

Het bijzondere van het verleden is dat het inzicht geeft in het heden. Dit gebeurde bij mij met de oproep aan Turkse Nederlanders om beledigingen tegen Erdogan te melden bij de Turkse regering. De geschiedenis leert dat je niet alert genoeg kunt reageren op dit soort oproepen. In de tweede wereldoorlog konden de nazi’s hun misdaden begaan omdat ze beschikten over de informatie van duizenden verklikkers. Onder hen waren honderden die zich verrijkten ten koste van hun slachtoffers. Dit gebeurde bijvoorbeeld in Nederland door de Colonne Henneicke, een groep van plus minus 50 nazi-collaborateurs die voor een premie van zeven en een halve gulden per persoon jacht maakten op Joodse onderduikers. In het halve jaar dat deze groep bestond was ze verantwoordelijk voor de deportatie van 8500 Joden naar de vernietigingskampen.