Categoriearchief: geschiedenis

‘De geschiedenis herhaalt zich’ betekent niet dat alles zich tot in detail herhaalt. Wat zich herhaalt zijn patronen in ons denken, voelen en handelen.

groepsimmuniteit en economie

Bij groepsimmuniteit is een grote groep mensen door een virus besmet en heeft er weerstand tegen opgebouwd. Hierdoor kan het virus zich niet verder verspreiden en verdwijnt. Zolang er geen vaccin is realiseer je groepsimmuniteit door iedereen in lockdown te plaatsen of door het virus zijn gang te laten gaan. In het eerste geval lijdt de economie op korte termijn schade. In het tweede geval sterft een grote groep mensen en groeit de doodsangst bij degenen die dan nog leven. Dit remt de economie op lange termijn doordat consumenten minder durven uit geven. De vraag welke prijs wij in de coronacrisis willen betalen wordt bepaald door onze cultuur. Het leven van een mens weegt daarin zwaarder dan de economische schade door een lockdown. Historisch gezien is dit bijzonder. In de eerste wereldoorlog werden de levens van miljoenen mensen opgeofferd om het virus van het kwaad, de vijand te bestrijden. Toen er na de oorlog een pandemie uitbrak die aan nog eens miljoenen mensen het leven kostte veroorzaakte de angst een wereldwijde economische recessie. Angst als gevolg van het verlies van mensenlevens leidt echter niet altijd tot een recessie. Ook dit blijkt uit de geschiedenis. Na de tweede wereldoorlog schoven de overlevenden hun angst terzijde en richtten zich, met de trots van de overwinnaar en met het schuldgevoel van de verliezer, op de wederopbouw. Onze economie teert nog altijd op hun inzet.

het Amerika van Trump

Je begrijpt pas waarom Amerikanen Trump steunen wanneer je hem in de context van de Amerikaanse geschiedenis plaatst. Rond 1840 kwam de grote trek van arme streng gelovige Europese immigranten op gang. Bij hun aankomst hadden ze niets te verliezen, ze konden alleen maar winnen. Met de bijbel als moreel kompas zetten ze zich in voor hun droom van vrijheid en succes. Voor veel Amerikanen is Trump een exponent van deze inzet. Hij is: competitief, vastberaden, daadkrachtig en zeker van zichzelf. Met zijn inzet heeft hij de Amerikaanse droom waar gemaakt. Op grond daarvan mag hij zichzelf op de borst kloppen en openlijk met zijn bezit pronken. Hij mag zelfs liegen, grof zijn, seksistisch, racistisch en hij mag de wet verkrachten om collaborateurs te beschermen. Dit alles wordt hem vergeven zolang hij er maar voor zorgt dat de overheid zich niet met hen bemoeit, hun financiële belangen beschermt en hun conservatief christelijke principes in beleid omzet.

Zie ook:
the American Bubble
het China van Xi Jinping

fascisme

Alhoewel de nazi’s al in 1923 probeerden de macht te grijpen, lukte dit pas tijdens de economische depressie van de jaren dertig. Sociale wanhoop, ontstaan door werkloosheid en armoede, bleek de perfecte voedingsbodem voor hun nationalistische politiek met een absoluut heerser die beloofde een einde te maken aan de armoede. Dat hij tegenstanders liet opsluiten nam men op de koop toe. Hoe zou hij immers veranderingen kunnen doorvoeren als hij werd tegengewerkt? De geschiedenis lijkt zich te herhalen. Trump kwam aan de macht door werkloosheid en armoede onder de Amerikaanse middenklasse. Zij omarmen zijn autoritaire nationalistische politiek omdat hij concrete oplossingen zegt te hebben voor hun werkloosheid en armoede. Dat hij daarbij minderheden demoniseert neemt men op de koop toe. Ook in China kwam na jarenlange armoede een nationalistisch regime aan de macht met een autoritaire leider die de economie deed opbloeien. Dat dit regime tegenstanders digitaal muilkorft en in kampen opsluit neemt men ook hier op de koop toe.

Zie ook: de nieuwe fascisten

zeven magere jaren

We hebben in de afgelopen vijfenzeventig jaar een lange periode van welvaart gekend. De coronacrisis maakt daar nu een eind aan. Praktisch en moreel platgebombardeerd in de tweede wereldoorlog hadden we weinig te verliezen en zetten ons in voor het economisch herstel. De blinde onvoorwaardelijke inzet en de ermee gepaard gaande economische groei bleek wereldwijd voor veel meer landen een recept voor welvaart en leidde tot overbevolking en een verstoorde relatie met de natuur. Wanneer we niet tot bezinning komen dan zouden de ‘zeven magere jaren’ die op de crisis zullen volgen wel eens heel lang kunnen duren.

Zie ook:
waar je mee omgaat, word je mee besmet
Hoe overleven we de coronacrisis?

erfgenaam

Het feit dat je de erfgenaam bent van een bijzonder stukje geschiedenis betekent niet dat je het alleenrecht hebt op alles wat ermee verbonden is. Het feit dat wij erfgenamen zijn van de vrijheid die generaties vóór ons hebben bevochten, betekent niet dat wij het alleenrecht hebben op alle revenuen van die vrijheid. Ander voorbeeld: Het feit dat Israël is ontstaan uit het lijden van de Joden die werden gemarteld en vermoord tijdens de tweede wereldoorlog, betekent niet dat Israëliërs de Palestijnen met lijden mogen overladen door hen van hun grondrechten te beroven. Dat zou wel een erg cynische toepassing zijn van het begrip erfgenaam ‘hij die het erf nam’.

Zie ook:
over grenzen heen stappen
historische verantwoordelijkheid

de val van het westen

Het West-Romeinse Rijk ging ten onder aan verminderde belasting opbrengsten, binnenlandse onlusten en invallen door vijandige volken. Het vertrouwen in de Romeinse overheid brokkelde daardoor af en plaatselijke autocraten werden sterker. Leg dit plaatje naast de ontwikkelingen in Amerika en Europa en je schrikt van de overeenkomsten. Multinationals en superrijken betalen steeds minder belasting. Ook wij hebben te maken met binnenlandse onlusten en druk op de buitengrenzen. Net als in de nadagen van het Romeinse Rijk leveren ook wij ons over aan machtsbeluste autocraten omdat we het vertrouwen kwijt zijn in de politiek, de rechtsstaat en in onze vroegere bondgenoten.

Zie ook:
de geschiedenis herhaalt zich
nood leert bidden

verhalen die verbinden en verdelen

Sinds de oertijd vertellen mensen elkaar verhalen die de onderlinge band moeten versterken. Verhalen over een gezamenlijk verleden en over goden die alles bestieren. Deze verhalen versterken de onderlinge band en stimuleren de groepsleden om het gemeenschapsbelang boven het eigenbelang te stellen. Verhalen versterken niet alleen de onderlinge band maar veroorzaken ook strijd. Een strijd om het eigen gelijk. Het verhaal wordt belangrijker dan de boodschap van verbondenheid. Er komen predikers die de verhalen dwingend opleggen aan anderen en vechtjassen die andersdenkenden bestrijden. Zij vormen stof voor nieuwe verhalen.