Kijk ik vooruit of terug in de tijd?
Auteur Willem Razenberg, oktober 2025
In dit blog trek ik de ontwikkelingen in de politiek door naar de toekomst en naar het spirituele nu. Ik doe dit aan de hand van twaalf onafhankelijk van elkaar geschreven columns.
Soms is het alsof een bepaald onderwerp op mijn pad blijft komen totdat ik er iets mee heb gedaan. Het is niet zo dat ik van tevoren al weet dat ik er iets mee wil doen. Neem mijn tuin. Soms ben ik bezig in de tuin en verander plotseling iets waarvan ik achteraf besef dat het me al vaker was opgevallen maar dat ik nooit het idee had om het te veranderen. Het overkomt me ook dat ik soms al langere tijd bepaalde gedachten heb waarvan ik plotseling besef dat er een lijn, een idee, concept in zit. Op dat moment begin ik te schrijven en leg het concept bloot in een column. Tijdens of na het schrijven besef ik soms dat er meerdere concepten in een column zitten. Ik vermeld ze als categorie onder de betreffende column. Ook deze categorieën zijn niet van tevoren bedacht. Ze ontstaan in de loop van de tijd. Toen ik hier pas geleden over nadacht zag ik plotseling hoe alle categorieën tezamen één concept, één plan vormen. Ik heb dit concept niet gecreëerd, het was er al. Ik heb het slechts de ruimte gegeven om zich via mij te manifesteren. Ik begrijp nu waarom het begrip concept naast de betekenis ‘algemeen idee en/of beeld’ ook de betekenis heeft van ‘plan, ontwerp, ruwe schets’.
De maatschappelijke en politieke veranderingen die we op dit moment meemaken zijn ontstaan door de internationalisering van de economie, het verval van de westerse democratie en de daarmee gepaard gaande opkomst van dictators. Tezamen vormen deze ontwikkelingen het concept van de politieke omwenteling.
Als leidinggevende moet je nu eens hard zijn dan weer zacht, hart met een t. Nu eens directief dan weer sociaal. Ik herinner me een sociaal manager, directeur van een commercieel bedrijf. Een vriendelijke pijp rokende man die goed was voor zijn medewerkers. De omzet daalde. Hij werd ontslagen. De raad van commissarissen koos vervolgens voor een directieve opvolger. Een dominante narcistische man die commercieel door het gaatje ging en over lijken. Amerika maakt op dit moment een soortgelijke wisseling van de macht mee. De vriendelijke, sociale president Obama is opgevolgd door de dominante, niets of niemand ontziende Trump. Laten we hopen dat er na hem een president komt die hard en hart met elkaar verbindt.
Een van de belangrijke kenmerken van de politieke omwenteling is de verschuiving van de balans tussen hard en hart, tussen liberaal en sociaal leiderschap. Een verschuiving die ten koste gaat van de democratie. Hier volgen enkele van de columns die ik hierover in de loop van de tijd heb geschreven.
Voor mij als sociaal liberaal heeft ieder mens het recht om vorm te geven aan zijn leven zolang hij het recht van anderen niet belemmert. Gemeenschappelijke voorzieningen zijn geen automatisch recht. Je moet eraan hebben bijgedragen om er gebruik van te mogen maken. Ook degenen die redelijkerwijs geen bijdrage hebben kunnen leveren mogen er gebruik van maken. Ik schaam me tegenwoordig voor de term liberaal. Ze is bezoedeld door rechts extremisten in Amerika bij wie het liberalisme is verzand in narcisme en zelfverrijking, met Trump als arrogante en dominante icoon. Iedere relativering en ieder gevoel van mededogen wordt door hem verstikt in zelfoverschatting, leugens en in de meest weerzinwekkende vorm van manipulatie: Het zwart maken van tegenstanders en minderheden om de aandacht af te leiden van hem als zwartmaker.
Het West-Romeinse Rijk ging ten onder aan epidemieën, verminderde belasting opbrengsten, binnenlandse onlusten en invallen door vijandige volken. Het vertrouwen in de Romeinse overheid brokkelde daardoor af en plaatselijke autocraten werden sterker. Leg dit plaatje naast de ontwikkelingen in Amerika en Europa en je schrikt van de overeenkomsten. Multinationals en superrijken betalen steeds minder belasting. Ook wij hebben te maken met epidemieën, binnenlandse onlusten en druk op de buitengrenzen. Net als in de nadagen van het Romeinse Rijk leveren ook wij in het Westen ons over aan machtsbeluste autocraten omdat we het vertrouwen kwijt zijn in de politiek, de rechtsstaat en in onze vroegere bondgenoten.
In een democratie bepaalt de politieke partij die bij verkiezingen de meeste stemmen heeft gekregen het beleid. Doordat er in een open maatschappij altijd meerdere opvattinge ĺeven behaalt eigenlijk nooit één partij de absolute meerderheid. Dit dwingt de winnaar om coalities te vormen met andere partijen en compromissen met hen te sluiten. Dit compromiskarakter van de democratie staat momenteel onder druk. Er wordt steeds harder geroepen om een sterke leider die boven de politieke partijen staat en onafhankelijk van anderen beslissingen neemt. Bovendien worden democratieën steeds meer mediacratieën. In een mediacratie wordt het democratisch proces bepaald door politici die de verkiezingen ingaan met via de media geuite onderbuikgevoelens en explosieve oneliners. Dit zet het compromisproces na de verkiezingen onder druk en kan het einde betekenen van de democratie.
Wantrouwen en intellectuele gemakzucht hebben de behoefte doen ontstaan aan alleenheersers die beloven om met harde hand de eigen economie en cultuur te beschermen.
Politieke partijen, gericht op ambitie en traditie, vormden de springplank voor deze dictators. Tezamen met commerciële multinationals zijn zij de nieuwe machthebbers in de westerse wereld.
Wat degenen die hen aan de macht hielpen niet beseften is dat de maatschappij door de grote diversiteit aan gevoelens, standpunten en belangen, geen eensgezindheid kent bij de oplossing van gemeenschappelijke problemen.
Wil je een zo groot mogelijke groep mensen tevreden stellen dan zul je compromissen moeten sluiten. Ben je daar niet toe bereid dan kun je als een alleenheerser proberen om met misleiding, onderdrukking en geweld je eigen oplossing door te drukken.
Ik herinner me dat ik als kind vooral vliegtuigen tekende en fabrieken met walmende schoorstenen. Dit paste bij de jaren vijftig toen we sterk geloofden in een toekomst waarin machines het dagelijks leven gemakkelijker zouden maken. In 1970 las ik het boek buitenaardse beschaving van Stefan Denaerde. In dit boek beschrijft hij de planeet Jarga waar automatisering, efficiency, rechtvaardigheid en onzelfzuchtige creativiteit de culturele leidraad vormden. Dit paste bij de toekomstvisie van de jaren zeventig. Ik ben nog altijd geïnteresseerd in wat de toekomst ons brengen zal. Op dit moment richt ik me op de ontwikkeling van het wereldwijde computernetwerk met haar op logaritmes gebaseerde kunstmatige intelligentie. Dit roept vragen op als: Zullen we in de toekomst onze emoties laten bepalen door wiskundige formules? Welke aspecten van onze persoonlijkheid zullen we inleveren om met intelligente robots te kunnen samenleven? Wat zal de invloed zijn van de stortvloed van informatie op ons concentratievermogen en ons empathisch vermogen? Zal het computernetwerk onze spirituele drang versterken of juist verzwakken? Wat de antwoorden ook zullen zijn, één ding is zeker, ze komen naar ons toe.
Wat zijn we toch gemakkelijk te manipuleren. Kijk hoe we worden gemanipuleerd door reclame, politiek en sociale media. Hun mogelijkheden om te manipuleren zullen enorm toenemen door de toepassing van Artificiële Intelligentie. Van chatbots waarmee we zullen communiceren alsof ze onze beste vriend of vriendin zijn ‘Artificial Sweetheart Swindlers’. Slim, gevoelig en manipulatief. De invloed en macht van deze chatbots zal exponentieel groeien wanneer hun transistors en seriële processors worden vervangen door hersencellen, DNA en eiwitten. Er wordt hier al succesvol mee geëxperimenteerd. Stel dat deze biocomputers worden gekoppeld aan de parallelle kracht van quantum computers. Hoeveel intelligenter en zelfstandiger zullen ze dan wel niet worden! Waarmee onderscheiden we ons dan nog als mens? Onze emoties? We zijn niet de enige dieren met emoties. Ons zelfbewustzijn dan? Ook dolfijnen en olifanten hebben zelfbewustzijn. Wanneer andere dieren emoties en zelfbewustzijn kunnen ontwikkelen, waarom zouden biocomputers dat dan niet kunnen? Zo uniek zijn we niet. Wanneer je bovendien ziet hoe we genetisch zijn geprogrammeerd en hoe gemakkelijk we worden gemanipuleerd dan zijn we zelf ook biocomputers. Primitief, maar toch .. Waarom zou de nieuwe generatie biocomputers ons dan niet kunnen overtreffen en onze positie en rol in de wereld overnemen? Is het niet het evolutionaire doel van het leven dat je je ervaring en kennis overdraagt aan een volgende generatie?
Wat ik over onze toekomst schreef is werkelijkheid geworden. Ons kritisch denkvermogen is verstrikt geraakt in een vloedgolf van propaganda, populisme en commerciële marketing.
De informatiestroom wekt de illusie dat ze breedgedragen antwoorden bevat en dat we niet zelf hoeven na te denken. Zolang we vasthouden aan deze illusie, zal de misleiding door de beheerders van de artificieel versterkte informatiestroom doorgaan.
Hoe vaak wordt er niet gezegd: Als ik god was dan zorgde ik dat er geen oorlog meer was. Hoe mooi dit verlangen ook is, wanneer ik god was zou ik hier niet voor kiezen. Het zou het bestaansrecht van het mooie en het goede onderuit halen. Het leven bestaat uit het goede én het kwade. Ik zou iets anders doen. Ik zou zorgen dat de mens vaker kritisch naar zichzelf zou kijken. Door zelfreflectie en zelfkritiek leer je wat de waarde is van goed en kwaad. Krijg je inzicht in wat goed en kwaad overtreft.
In plaats van de moeizame weg van zelfreflectie te volgen, dompelen we ons onder in het verslavende gemak van de informatiestroom. Maken keuzes op grond van wat anderen zeggen en niet op grond van zelfreflectie en zelfkritiek.
Het begrip ‘harmonie van de ziel’ verwijst naar de spirituele ervaring waarbij alles evenwichtig, betekenisvol en liefdevol, met elkaar is verbonden. Er zijn in de loop van de tijd veel pogingen gedaan om aan te geven waaraan je de harmonie van de ziel herkent en hoe je haar kunt ervaren. Pythagoras zag haar weerspiegeld in numerieke verbanden en muzikale intervallen. Confucius herkende en vertaalde haar in sociale leefregels. Plato ervoer haar door als een wagenmenner met het denken de wil en het verlangen te mennen. Zelf ervaar ik de harmonie van de ziel door de tegenstellingen in het leven niet-reactief te beschouwen. Tegenstellingen als orde en wanorde, goed en kwaad, mooi en lelijk, hard en zacht, leven en dood.
Vrije onafhankelijke personen onderzoeken de tegenstellingen in het leven. Voor dictators en commerciële multinationals vormen zij een bedreiging. Zij doen er daarom alles aan om hen te onderdrukken. Velen zullen mentaal en fysiek onder de druk en het geweld bezwijken.
Door de concepten achter je gedachten en gevoelens te onderzoeken beland je in de kraamkamer van het universum. In het nu waar vrije energie transformeert in vrij beschikbare energie. In energiedeeltjes die bestaan dankzij de wisselwerking van tegengestelde krachten als: splijten en fuseren, afstoten en aantrekken, ontstaan en vergaan. Samen vormen de energiedeeltjes de werkelijkheid van wat en wie we zijn. Als in elkaar grijpende puzzelstukjes vullen ze elkaar aan en bieden inzicht in het concept van het bestaan. Dit spirituele inzicht ontvouwt zich door de tegengestelde aspecten in je leven niet reactief te beschouwen en er onthecht mee om te gaan, zoals: positief en negatief, orde en wanorde, hard en hart, mooi en lelijk. Hierdoor openbaart zich de harmonie van het concept achter worden en zijn en beleef je de bestemming van het bestaan. De tegelijk statische en dynamische kracht die een schepper verbindt met zijn schepping en met de schepping.
Ook al overleef je als vrije geest de onderdrukking niet, je scheppingskracht blijft. Zij leeft voort in de resonantie tussen een schepper en zijn schepping.
Door de klimaatverandering zal de permafrost in de gebieden rond de noordpool smelten. Hierdoor komen virussen, bacteriën, schimmels, methaangas en door de mens geproduceerd kernafval vrij. Wat rest ons wanneer deze ramp zich voltrekt? Geloof, hoop en liefde? Ik betwijfel of onze liefde sterk genoeg zal zijn om de noodzakelijke veranderingen in ons denken en gedrag op gang te brengen. Waarschijnlijk rest ons slechts de liefde voor onze naasten en onze, op geloof gebaseerde, hoop. Het geloof dat we praktische oplossingen zullen bedenken en het geloof dat de ramp een goddelijke bedoeling heeft die ons in een leven na de dood duidelijk zal worden. Terwijl ik deze gedachten laat bezinken besef ik dat er naast geloof, hoop en liefde nog een vierde mogelijkheid is. Dat alles wat de mens met een zuivere geest denkt voelt en doet, rimpelingen opwekt in een veld van bewust zijn. Rimpelingen die in een transdimensionale werkelijkheid zorgen voor oplevingen van ruimte en tijd. Hierin zullen nieuwe levensvormen en beschavingen ontstaan, gekenmerkt door tegenstellingen en onderworpen aan de cyclus van leven en dood.
boodschap voor toekomstige generaties
Ik zou een boodschap na willen laten voor toekomstige generaties. Een bezielende gedachte die van generatie op generatie wordt doorgegeven. Wanneer ik hierover nadenk besef ik de absurditeit van mijn wens. Een dergelijke boodschap zou een dogma worden en de illusie wekken dat er iets goeds uit voort zal komen wanneer je jezelf eraan vasthoudt. Het goede kan niet worden vastgehouden, laat staan dat het kan worden vastgelegd in een boodschap. Het goede is het kloppend hart van de schepping. Je vindt het in het hier en nu door de tegenstellingen in de schepping met begrip en mededogen te beschouwen.
Nu ik ouder word en steeds meer mijn bestaan loslaat, raak ik doordrongen van het concept van het leven. De transformatie van vrij beschikbare energie in vrije energie, van werkelijkheden in mogelijkheden en van mogelijkheden in werkelijkheden.
Ik word me hiervan bewust wanneer ik mijn verleden en toekomst loslaat en met beide benen in het heden sta. Ik stop met schrijven, lees wat ik geschreven heb en val stil.
Nieuwe mogelijkheden openen zich: Keek ik in dit blog nou vooruit of keek ik terug in de tijd en extrapoleerde ik wat ik daar zag naar het heden? Komende woensdag zijn er tweede kamer verkiezingen, nieuwe kansen!
De dood is niet het einde van wat is maar het begin van wat kan. Het leven en de dood zitten vol mogelijkheden waarbij soms het meest onwaarschijnlijke concept een nieuw scenario, een nieuw levensverhaal wordt. Ik ben benieuwd, ik laat me verrassen!
Zie ook de categorieën democratie *, dictators, mogelijkheden en mijn afscheid.