Categorie: geweten

Het woord geweten is ontleend aan het Latijnse conscientia, van con ‘samen’ en scientia ‘het weten’. Lees eerst de column gewetenloze maatschappij.

eerlijk en rechtvaardig

In ons gezin werd er in de periode voor Pasen gevast. Snoepjes die we kregen werden in een trommel bewaard en aan het einde van de vasten onder alle kinderen verdeeld. Ik herinner me nog goed hoe we met negen kinderen rondom de tafel zaten en kritisch toekeken hoe mijn vader de snoepjes in gelijkwaardige porties verdeelde. Een iets grotere toverbal stond bijvoorbeeld gelijk aan twee zuurtjes. Toen hij klaar was kreeg ieder kind een van de negen naast elkaar liggende stapels door een lootje te trekken. Alhoewel ik niet de toverbal had was het verdelen voor mijn gevoel eerlijk verlopen. Terwijl ik hieraan terugdenk besef ik dat ik een innerlijke meetlat hanteer om te bepalen of iets eerlijk is. Ik laat dit nog wat dieper tot me doordringen en besef dat de meetlat ook een belangrijke rol speelt in mijn gevoel van rechtvaardigheid. De oorspronkelijke betekenis van rechtvaardig is ‘een rechte vaart hebbend’. Terwijl ik hierbij stil sta krijg ik het beeld van een rechte lijn die in gelijkwaardige delen en verhoudingen is opgedeeld. Mijn gevoel van eerlijkheid en rechtvaardigheid is de vertaling van deze meetlat. Je kunt haar overal langs leggen, van de stapeltjes snoep tot aan de gulden snede in de kunst en onze opvattingen over gerechtigheid.

Zie ook:
eerlijk
liegen en bedriegen
recht
gerechtigheid
rechtvaardigheidsgevoel
over de doden niets dan goeds

nationale spaarpot

We zullen de komende maanden onze nationale spaarpot moeten aanspreken. Ik denk niet alleen aan het laten oplopen van de staatsschuld die we in de afgelopen jaren hebben verlaagd om periodes als deze te kunnen overbruggen maar ook aan de geestelijke buffer die we in de afgelopen decennia hebben opgebouwd. Bij de geestelijke buffer denk ik aan de gevoelens van opwinding, dankbaarheid en trots die ik ervaar wanneer ik zie hoe betrokken en planmatig politie, brandweer en zorgpersoneel op crisissituaties reageren. Zij zijn voor mij het voorbeeld voor hoe iedereen bij een crisis dient te reageren: gewetensvol, zorgzaam en rationeel.

het einde der tijden

We laten ons nog altijd leiden door machtshonger en angst. Onze liefde en ons denken zouden dit moeten compenseren. De liefde leggen we echter in handen van politici en ons denken vertrouwen we toe aan digitale logaritmes. Dit verkleint de rol van het individuele geweten en vergroot de kans dat we de controle over onszelf verliezen. Stel dat dit zo is, om het zwaar aan te zetten dat het einde der tijden is aangebroken, dat we aan deze zwaktes ten onder zullen gaan. Moet ik daar dan treurig om zijn? Nee, de evolutie heeft geleerd dat het leven doorgaat. Misschien niet in de huidige vorm maar dan toch in een nieuwe vorm. De mens is evolutionair niet het hoogst bereikbare. Het leven zoekt steeds naar nieuwe vormen en laat minder levensvatbare vormen los.

Zie ook:
klimaatverandering

Ten onder aan ons succes?
gewetenloze maatschappij
teleurgesteld in de mens

moraliserend

We vinden het prima wanneer iemand een sfeerbeeld schetst waarin we onze eigen gedachten en gevoelens kunnen spiegelen maar we willen geen morele conclusies opgedrongen krijgen. Degenen die dat doen, noemen we moraliserend. Hoe zit dat bij mij? Ben ik moraliserend? Een moraliserend persoon meent dat zijn standpunten een absolute waarde hebben. Mijn standpunten hebben geen absolute waarde. Je dient ze te plaatsen binnen de context van mijn persoon en van de maatschappij waarin ik leef. Binnen deze context hebben ze een relatieve, waarde. Ze krijgen een absolute waarde wanneer je de context oneindig groot maakt.

Zie ook:
ik ben oké, jij bent oké
ethisch reveil
schaamteloos
jezelf naar de mond praten

trilemma

Ik heb een trilemma, drie tegenstrijdige standpunten waaruit ik een keuze denk te moeten maken. Allereerst Tom Cruise, een acteur met een stralende glimlach waarmee hij de kijker voor zich inneemt. Op de tweede plaats Scientology, een sekte waarvan Tom Cruise een fervent aanhanger en het bekendste gezicht is. Op de derde plaats het streven van Scientology om de mens te bevrijden van beklemmende  ervaringen en gevoelens. Het trilemma waarin ik gevangen zit confronteert me met een gewetensvraag: Pleeg ik verraad aan mezelf wanneer ik naar films met Tom Cruise kijk terwijl ik weet dat Scientology mensen financieel uitmelkt, isoleert en onderwerpt aan het gezag van de sekteleider David Miscavige?

Zie ook:
scientology
spagaat

ethisch reveil

Wereldwijd veranderen de opvattingen over moreel verantwoord handelen. Wetten die LHBT’ers beschermden, verdwijnen onder druk van conservatieven en populisten. Dictators verkrachten de vrije meningsuiting en vermoorden degenen die deze proberen te beschermen. Er is een ethisch reveil nodig. We zullen opnieuw vorm moeten geven aan onze morele uitgangspunten. Bijvoorbeeld: Neem de verantwoordelijkheid voor je geestelijk en sociaal welzijn ter hand door middel van zelfreflectie en zelfkritiek. Stel jezelf vragen over wat je denkt, voelt en doet. Vraag door en laat de antwoorden die je vindt los totdat je kennis is vervangen door inzicht. Inzicht in de samenhang van alle aspecten van een onderwerp. Handel op grond van dit inzicht. Zorg voor een omgeving waarin anderen dit recht ook kunnen beoefenen.

Zie ook:
gender revolutie
een nieuw religieus bewustzijn
schaamteloos
gewetenloze maatschappij
moraliserend
ethisch vraagstuk

schaamteloos

Wereldwijd lijken politici de schaamte achter zich te laten. Onthielden ze zich tot enkele jaren geleden nog van ongenuanceerde uitspraken en leugens, nu schamen ze zich daar niet meer voor. Met boute uitspraken en leugens pleasen ze de onderbuik van de bevolking. De vraag die we onszelf dienen te stellen is: Waarom keren we hen niet massaal de rug toe? Zijn we zelf zo schaamteloos geworden dat zij zich ook zo durven te gedragen? Of zijn we bang dat zij zich met hun schaamteloos gedrag rechtstreeks tegen ons zullen keren?

Zie ook:
ethisch reveil
ethisch vraagstuk
moraliserend
goed voorbeeld doet goed volgen
exhibitionisme