Categorie: waarden en normen

Niet alle waarden en normen komen voort uit een spirituele ervaring. Soms zijn ze het gevolg van een cultureel proces.

Zie ook de categorie recht.

menselijke waardigheid

Wat we onder grensoverschrijdend gedrag verstaan is afhankelijk van de context van het grensoverschrijdende gedrag en van de persoonlijkheid en persoonlijke keuzes van daders en slachtoffers. Het is daarnaast de aard van de schepping dat het haar grenzen opzoekt en probeert te overschrijden. Dit alles maakt het moeilijk om een algemeen beginsel vast te stellen waarmee je kunt bepalen óf en in welke mate er sprake is van grensoverschrijdend gedrag.

Gelovigen denken dat het beginsel in hun heilige boeken te vinden is. Niet-gelovigen denken het te vinden in het humanistisch beginsel van menselijke waardigheid. Vanaf de tweede wereldoorlog passen ze dit toe in internationale verdragen over bijvoorbeeld de rechten van de mens. Ze gaan er vanuit dat het voor iedereen dezelfde betekenis heeft. Dat iedereen dezelfde waarde hecht aan bijvoorbeeld autonomie, privacy, persoonlijke groei, spirituele ontwikkeling, vrijheid van meningsuiting en fysieke onschendbaarheid. Dit is niet zo. Je hoeft maar naar de sharia te kijken om te beseffen hoe verschillend hierover wordt gedacht.

Menselijke waardigheid is niet in een enkel woord of begrip te vatten, ook niet in een eenduidig te definiëren juridische rechtsregel. Het is een spiritueel concept dat niet een op een kan worden omgezet in waarden, normen en wetten. Toch moeten we daar wel naar blijven streven. Niet omdat de scheppingskracht ons dwingt om regelmatig sociale regels te herijken en herzien, maar omdat het in het kader van menselijke waardigheid ieders democratische verantwoordelijkheid is.

Ter afsluiting een vraag die je jezelf zou kunnen stellen: Zijn activiteiten waarbij je individueel en/of gezamenlijk de grenzen van je professioneel kunnen opzoekt menswaardig of zijn ze mensonwaardig gelet op het grote risico van fysieke, mentale en emotionele schade?

Zie ook:
grensoverschrijdend gedrag
mindfucker
ontmenselijking
dualisme
misbruik van het recht

ethisch vraagstuk

Moet je gehoor geven aan een bevel om met militaire middelen de vrijheid van andere landen aan te vallen of aan een bevel om je eigen vrijheid te verdedigen? Ik stel mezelf deze vraag nu ik in de afgelopen week op twee manieren met de oorlog in Oekraïne ben geconfronteerd. De mobilisatie van reservisten in Rusland en filmpjes waarin Russische tanks door Oekraïense militairen werden vernietigd. Toen ik naar de filmpjes keek was ik onder de indruk van de moed van de Oekraïners die van dichtbij, midden op straat, raketten afvuurden op de tanks. Direct daarna drong tot me door dat er mensen in de tanks zaten die werden gedood. Ik denk terug aan mijn vraag en besef de onvermijdelijkheid van de strijd waartoe Russische en Oekraïense militairen worden gedwongen. Dit besef biedt geen antwoord maar wekt wel mijn mededogen op. Het ethisch vraagstuk valt daarbij even in het niet.

Zie ook:
ethisch reveil
schaamteloos

eerlijk en rechtvaardig

In ons gezin werd er in de periode voor Pasen gevast. Snoepjes die we kregen werden in een trommel bewaard en aan het einde van de vasten onder alle kinderen verdeeld. Ik herinner me nog goed hoe we met negen kinderen rondom de tafel zaten en kritisch toekeken hoe mijn vader de snoepjes in gelijkwaardige porties verdeelde. Een iets grotere toverbal stond bijvoorbeeld gelijk aan twee zuurtjes. Toen hij klaar was kreeg ieder kind een van de negen naast elkaar liggende stapels door een lootje te trekken. Alhoewel ik niet de toverbal had was het verdelen voor mijn gevoel eerlijk verlopen. Terwijl ik hieraan terugdenk besef ik dat ik een innerlijke meetlat hanteer om te bepalen of iets eerlijk is. Ik laat dit nog wat dieper tot me doordringen en besef dat de meetlat ook een belangrijke rol speelt in mijn gevoel van rechtvaardigheid. De oorspronkelijke betekenis van rechtvaardig is ‘een rechte vaart hebbend’. Terwijl ik hierbij stil sta krijg ik het beeld van een rechte lijn die in gelijkwaardige delen en verhoudingen is opgedeeld. Mijn gevoel van eerlijkheid en rechtvaardigheid is de vertaling van deze meetlat. Je kunt haar overal langs leggen, van de stapeltjes snoep tot aan de gulden snede in de kunst en onze opvattingen over gerechtigheid.

Zie ook:
eerlijk
liegen en bedriegen
recht
gerechtigheid
rechtvaardigheidsgevoel
over de doden niets dan goeds

religieus kordon

Veel vormen van seksueel gedrag worden met een religieus kordon van regels omgeven. Deze religieuze kaders suggereren dat God de regels heeft bedacht en dat hij je zal straffen wanneer je ze overtreedt. Het is alsof mama zegt: Straks komt papa thuis en dan zul je wat beleven! Een spiritueel mens heeft God niet nodig om te bepalen of iets goed of fout is. Neem seksueel misbruik ‘gedrag waarmee iemand een ander belet om op een eigen manier zijn of haar seksualiteit te verkennen en te beleven’. Ook al is er geen God die je straft wanneer je een ander misbruikt, je straft jezelf. Het misbruik bemoeilijkt namelijk de weg van begrip, mededogen en vergeving die naar spirituele bevrijding voert.

Zie ook:
moeilijk te geloven
godsdienstig stempel
religieuze samenzang
seksueel misbruik

belangrijk

Ik zie in de media veel mensen die zichzelf belangrijk vinden. De betekenis van belangrijk is rijk aan belang ‘waarde, voordeel’. Dit roept een vraag bij me op: Vind ik mezelf belangrijk? Alvorens deze vraag te beantwoorden maak ik onderscheid tussen mijn maatschappelijke en mijn persoonlijke waarde. Mijn maatschappelijke waarde is verwaarloosbaar. Dit geldt niet voor mijn persoonlijke waarde. Daar hecht ik grote waarde aan. Ik onderzoek haar immers nog dagelijks. Ik glimlach, de waarden die ik daarbij vind deel ik belangeloos met anderen. Hoe belangrijk vind ik dan mezelf?

Zie ook:
arrogantie
de arrogante mens

kernwaarden in de opvoeding

Welke kernwaarden dienen in je opvoeding te zitten zodat je later geen last hebt van je verleden? Ik kom tot de volgende waarden: Als kind heb je zekerheid en continuïteit nodig. Je moet er bovendien op kunnen vertrouwen dat wat er ook gebeurt of welke fouten je ook maakt er altijd iemand is die van je houdt, die je waardeert en begrip en mededogen met je heeft. Daarnaast moet je de ruimte en tijd krijgen om jezelf te ontwikkelen. Ook moet je in alle vrijheid kunnen leren hoe je door improvisatie en discipline je diepste gedachten en gevoelens kunt vormgeven. Tot slot zul je de mogelijkheid moeten krijgen om je eigen keuzes te maken. Wanneer je door fysiek en/of geestelijk misbruik de toegang tot deze kernwaarden is ontzegd dan kan het jaren duren voordat je de last van je verleden kunt loslaten.

Zie ook:
zelfstandig
straf en schuld
de drie d’s
mijn opvoeding
zekerheid

stel dat dit alles is

Stel dat dit alles is, dat het leven niet meer heeft te bieden dan dit. Moet je daar dan treurig om zijn of blij? Treurig omdat er geen paradijs is en blij omdat er geen hel is en geen volgend leven maar slechts dit leven, een vrijplaats waar je kunt doen en laten wat je wilt en waar maatschappelijke regels je enige beperking vormen. Regels die je, wanneer je slim en machtig genoeg bent, naar je hand kunt zetten. Zou je dit gelukkig maken? Nee, het grootste geluk ligt niet in een paradijs na de dood of in maatschappelijke vrijheid. Het grootste geluk ligt in het hier en nu.

Zie ook:
bijzonder
stel dat ..