Categoriearchief: zelfreflectie en zelfkritiek

Herken en erken je gedachten gevoelens en gedrag, laat los en zie je spirituele zelf.

zelfreflectie

Reflecteren heeft in het dagelijks taalgebruik de betekenis van overdenken wat je hebt meegemaakt. De oorspronkelijke betekenis van reflecteren is ombuigen. Bij zelfreflectie voeg je beide betekenissen samen. In plaats van buiten jezelf naar de oorzaak en oplossing van een gebeurtenis te zoeken, keer je je aandacht naar binnen, naar jezelf. De gebeurtenis functioneert daarbij als een spiegel die je aandacht ombuigt van buiten naar binnen. We houden niet van zelfreflectie. Meestal proberen we dit te vermijden omdat het proces van zelfreflectie confronterender is dan de oorzaak en oplossing van een gebeurtenis buiten jezelf te zoeken, daar waar je jezelf kunt verstoppen in het gevoel slachtoffer te zijn van de gebeurtenis.

 

optimist pessimist realist

Ik ben optimist, pessimist en realist. Ik heb niet alleen oog voor het beste en het slechtste in de mens maar ook voor de feiten over de mens. Als optimist zeg ik, kijk naar de techniek en naar de groei van de wereldbevolking en zie hoe de mens wordt voortgedreven door het beste dat hij in zich heeft, innovatie en liefde. Als pessimist zeg ik, kijk naar het aantal slachtoffers van oorlog en terreur en zie hoe slecht de mens is. Als realist zeg ik, kijk naar de feiten en zie hoe sinds de jaren vijftig het aantal oorlogsslachtoffers in niet-moslim landen is gedaald  en zie hoe tussen 2016 en 2017, 82% van de toegenomen rijkdom naar de rijkste 1% in de wereld ging.

 

uitbundig

Ik ben geen uitbundig mens. Dit betekent niet dat ik niet gedreven, gepassioneerd en enthousiast ben. Ik verlies me echter zelden in vrolijkheid. Op de momenten dat ik uitbundig ben voel ik me achteraf vaak zwaarmoedig. Misschien wordt dit veroorzaakt door mijn opvoeding. Uitbundigheid werd niet gewaardeerd in ons gezin. Mijn vader was een drukbezet man die niet tegen drukte kon. Het zou ook kunnen zijn dat uitbundigheid mij confronteert met oppervlakkigheid waar ik een hekel aan heb. Het begrip uitbundig is een term uit de verkoop. De verkoper die de mooiste exemplaren uit een ‘bund’, een bundel, bovenop de stapel legt. Ik ben niet iemand die zich in het sociale middelpunt plaatst. Ik ben een graver, een introspectief mens die verder wil kijken dan de buitenkant. Ik kijk bovendien graag naar het totaal, naar dat wat alles met elkaar verbindt. Het begrip bund is taalkundig verwant aan het werkwoord binden. Ben ik dan toch een beetje uitbundig of kan dat niet ‘een beetje uitbundig’?

 

backfire effect

De hersenen zijn niet ontstaan voor onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek. Ze zijn bedoeld om snel een gevaarlijke situatie te kunnen inschatten en je gedrag erop af te stemmen. Teveel en diepgaand nadenken remt de vecht en vlucht respons en verkleint je overlevingskans. Zekerheid en zelfvertrouwen zijn in een noodsituatie belangrijker dan zuivere verklaringen. Dit heeft geleid tot het backfire effect: Wanneer je merkt dat de zekerheid die je dacht te hebben wordt bedreigd door onzekerheid zoek je bevestiging van wat zeker leek. Deze overlevingsstrategie passen we niet alleen toe in noodsituaties maar ook wanneer onze visie of ons geloof worden aangevallen. In dat geval kiezen we eerder voor ‘alternatieve feiten’ die ons gelijk lijken te bevestigen dan dat we onze opvattingen aan een kritische beschouwing onderwerpen.

Zie ook: rationeel of emotioneel

 

cognitieve dissonantie

Cognitieve dissonantie is het ongemakkelijke gevoel dat ontstaat wanneer feiten of ideeën botsen met ons diepste gevoel. Wanneer dit gebeurt kiezen we er eerder voor om met behulp van nieuwe argumenten ons denken aan te passen aan ons gevoel dan dat we ons gevoel kritisch onderzoeken. Om te voorkomen dat je verstrikt raakt in een eindeloze zoektocht naar nieuwe argumenten kun je beter je aandacht richten op je gevoel. Stel vast wat je diepste gevoelens zijn en waardoor ze zijn ontstaan. Waar komt bijvoorbeeld je gevoel van zelfstandigheid en onafhankelijkheid vandaan of waar je gevoel van verbondenheid en verdraagzaamheid? Door je gevoelens en die van anderen tot op de bodem te onderzoeken zul je ontdekken dat onder de diepste gevoelens een derde laag verborgen ligt die jou en anderen met elkaar verbindt. Een laag die niet ongemakkelijk maar vertrouwd aanvoelt.

 

ouderdomscadeautje

Ouderdom komt met gebreken. Een uitdrukking als deze legt een negatief stempel op het ouder worden. Gelukkig wordt dit ook regelmatig gerelativeerd door uitspraken zoals van mijn broer Theo “Van iedere tien jaar dat je hebt geleefd dien je minimaal één gezondheidsklacht te hebben overgehouden, anders ben je niet normaal.” Zelf heb ik dit soort mooie oneliners niet. Wel ervaar ik behalve de vele beperkingen ook de zegeningen van de ouderdom zoals gisteren toen ik een aantal kleinkunstenaars aan het werk zag. Ik genoot ten volle van hun show en besefte dat mijn eigen creatieve ambities me in het verleden regelmatig in de weg hadden gestaan bij het genieten van de creativiteit en het enthousiasme van anderen.

Zie ook: als je maar gezond bent

 

als ik god was

Hoe vaak wordt er niet gezegd: Als ik god was dan zorgde ik dat er geen oorlog meer was. Hoe mooi dit verlangen ook is, wanneer ik god was zou ik hier niet voor kiezen. Het zou het bestaansrecht van het mooie en het goede onderuit halen. Het leven bestaat uit het goede én het kwade. Ik zou iets anders doen. Ik zou zorgen dat de mens vaker kritisch naar zichzelf zou kijken. Door zelfreflectie en zelfkritiek leer je wat de waarde is van goed en kwaad. Krijg je inzicht in wat goed en kwaad overtreft.