Categoriearchief: recht

Recht is niet altijd recht in de rechtspraak. Is krom misschien de norm?

een wet van Meden en Perzen

Waarom leiden volksopstanden in landen als Turkije, Venezuela, Egypte en Syrië tot armoede en dictatuur? Zijn de hebzucht en machtshonger die bij een revolutie vrijkomen zo groot dat ze per definitie de wet die dit zou moeten beteugelen buiten spel zetten? Hoe vaak wordt in landen waar politieke omwentelingen plaats vinden de wet wel niet verkracht en vernietigd om het geweld en de corruptie van nieuwe machthebbers te rechtvaardigen? Waarom is niet overal de wet van Meden en Perzen van toepassing? Het gegeven dat een wet onveranderbaar en onherroepelijk dient te zijn zoals de wetten van de Meden en Perzen rond 500 v. Chr. Wetten waar zelfs de Medische koningen zich aan dienden te houden. Is mijn verlangen naar een wet van Meden en Perzen trouwens wel realistisch? Zijn immers ook hun wetten niet weggespoeld in een vloedgolf van opstanden?

 

wraak

Ik heb diverse reportages gezien over Amerikaanse gevangenissen met een ‘zero tolerance’ regiem. In combinatie met het beeld dat ik heb van de Amerikaanse cultuur begin ik mijn belangstelling voor deze strenge gevangenissen te begrijpen. In een land waar het principe van de survival of the fittest wordt vertaald in het recht van de sterkste lijkt toegeven aan wraak normaal. Vergelden van het je aangedane leed. De straffen die in het verlengde daarvan worden gegeven overschrijden echter de noodzaak om de maatschappij preventief te beschermen tegen bewezen kwaad. Ze zijn geworteld in haat en wrok. Gevoelens die niet alleen criminelen maar ook de maatschappij in de ‘death row’ plaatsen.

Zie ook: maak van je hart geen moordkuil

 

noblesse oblige

Elke samenleving kent een groep mensen die maatschappelijk en economisch een bevoorrechte positie innemen. Deze elite heeft vaak de neiging zich verheven te voelen boven anderen en dit te vertalen in rechten voor zichzelf. Een oud gezegde ‘noblesse oblige’ ofwel ‘adeldom verplicht’ geeft aan dat een elite zowel rechten als plichten heeft. Zij dient een voorbeeld te zijn van goed gedrag. Anderen te steunen en te helpen om het bestaan te verlichten. Wanneer deze plicht verzandt in normvervaging, zelfgenoegzaamheid en eigenbelang loopt de elite het risico van haar troon te worden gestoten. Geld of macht helpt haar dan niet zelfs niet wanneer de elite bestaat uit landen, superrijken of multinationals.

 

wetmatigheid

We passen ons aan de meest gruwelijke omstandigheden aan. In tijden van armoede raken we gewend aan bedelaars langs de weg. In een oorlog raken we gewend aan doden om ons heen. We beseffen niet dat deze gewenning de basis vormt van een proces waarin ervaringen gewoontes worden, gewoontes waarden, waarden normen en normen wetten die we anderen opleggen. Heb je nog nooit met een scheiding te maken gehad dan is de kans groot dat je vindt dat er wetten moeten zijn die het huwelijk bevorderen en beschermen. Heb je direct of indirect een scheiding meegemaakt dan is de kans groot dat je vindt dat de wet een scheiding niet in de weg mag staan. Wanneer je dit tot je door laat dringen besef je dat wetten een eigen wetmatigheid hebben en zie je de betrekkelijkheid in van wetten die nu nog heilig voor je zijn.

 

de mannen cocktail

De mannen cocktail: Sluit een aantal mannen op in een kille, strak georganiseerde gevangenis, laat ze hun eigen pikorde vaststellen en het worden hanen die elkaar het hok uitvechten. Het bijzondere van deze cocktail zit hem niet in de soms openlijke agressie maar in de spanning die wordt opgebouwd wanneer mannen zichzelf proberen te profileren als alfa man. Afgesloten van de buitenwereld versterken ze hun fysieke kracht en groeperen zich op grond van ras en bendekenmerken. Wreken zich op iedereen die hen niet respecteert. De cocktail wordt een Molotov cocktail die de wereld in vuur en vlam zet wanneer ze hun kooi verlaten.

 

gerechtelijke dwaling

Fundamentalisten menen dat hun religieuze boeken alle noodzakelijke informatie bevatten voor dit leven. Het liefst leren ze deze boeken dan ook als een wetboek uit hun hoofd. Vervolgens eisen ze op grond van hun kennis de wereldlijke macht op en denken dat ze het monopolie hebben op de waarheid en de grootste wijsheid. Hun leiders gaan nog een stap verder. Zij creëren rondom hun kennis een imago van onafhankelijkheid en onkreukbaarheid. Vervolgens eisen ze onvoorwaardelijke gehoorzaamheid en respect van degenen die hen omringen. Zij die zich niet aan hen onderwerpen worden veroordeeld en hardhandig terecht gewezen.

Ook onze seculiere wereld kent rechtlijnige denkers, deskundigen die menen dat zij op grond van hun kennis de wijsheid in pacht hebben. Zelfs de rechterlijke macht levert zich aan hen over. Hoe dramatisch dit kan aflopen blijkt uit diverse gerechtelijke dwalingen. Wat de rechters die hierbij betrokken waren vergaten, is dat kennis geen wijsheid is, dat een baksteen geen huis is, een metselaar geen architect. Voor waarheidsvinding is een open en gedisciplineerde geest nodig die de verschillende bronnen van kennis met elkaar verbindt. Helaas zijn niet alle rechters bereid de hiervoor noodzakelijk inspanning op te brengen. Zij volgen, verstopt achter hun imago van onafhankelijkheid en onkreukbaarheid, liever de deskundigen.

 

recht

Ik besef nu pas echt wat ik bedoel wanneer ik zeg dat ik niet tegen onrechtvaardigheid kan. Dit besef kwam op gang door een onderzoek van de bioloog Frans de Waal. Hij had een ruilsysteem opgezet met kapucijnapen. Wanneer ze een steentje bij hem inleverden kregen ze als beloning een schijfje komkommer of een druif. De druif vonden ze het lekkerst. Wanneer hij de ene aap een schijfje komkommer gaf en de andere een druif dan werd de aap die een schijfje komkommer had gekregen kwaad en smeet zijn beloning weg. Blijkbaar was zijn gevoel van rechtvaardigheid gekwetst. Mensen hebben net als apen een aangeboren gevoel voor rechtvaardigheid, een meetlat om te bepalen of iets ‘recht’ is. Dit komt tot uitdrukking in gezegdes als: gelijke monniken gelijke kappen, voor wat hoort wat en afspraak is afspraak.

Mijn gevoel van rechtvaardigheid, van wat recht of krom is, heeft het afgelopen jaar onder druk gestaan. Klimaatonderzoekers bleken de waarheid omtrent de temperatuurstijging op aarde te hebben verdraaid. Het openbaar ministerie bleek de waarheid in een aantal rechtszaken te hebben verdoezeld. Dit alles riep de vraag bij me op: Waarom houd ik vast aan mijn innerlijke meetlat? Doe ik er niet beter aan om als een grashalm mee te buigen met de wind en me weer op te richten wanneer de wind gaat liggen? Toen ik deze vraag tot me door liet dringen besefte ik dat ik het onrecht moet blijven bestrijden en dat ik tegelijkertijd moet beseffen dat wat recht is wordt gebogen langs de kromme van de menselijke geest. Het is de natuurkundige wet die zegt dat zelfs het licht zich niet in een rechte lijn voortplant, dat het wordt afgebogen door de massa die het passeert.