Categoriearchief: vrije wil

Wat is de vrije wil en hebben we wel een vrije wil? Hebben de neurobiologen gelijk die beweren dat we geen vrije wil hebben?

culturele erfenis

Het gedachtegoed van onze voorouders en hun vrijheidsstrijd zijn belangrijk voor onze ontwikkeling als individu en voor het ontstaan en voortbestaan van onze democratie. Dit verleden is geen garantie voor de toekomst. Het kan verdampen in heropvoedingskampen zoals in China en in fundamentalistische scholen zoals in Islamitische landen. Om de kracht van het verleden te kunnen blijven benutten zullen we daarom met meer overtuiging dan ooit aan onze kinderen de kernwaarde van de cultuur moeten overdragen: ‘Het ontwikkelen van een vrije wil door middel van zelfreflectie en zelfkritiek.’

Zie ook:
China en Europa
Afghanistan
als ik god was
Socrates
zelfreflectie
zelfkritiek

de bron van mijn kracht

Waar ligt toch de bron van mijn kracht? Ontspringt ze in mijn reptielenbrein dat mij met het genotshormoon dopamine verleidt om te overleven, mijn grenzen te verleggen? Of ligt ze in mijn zoogdierenbrein dat mij met het knuffelhormoon oxytocine verleidt om mezelf aan anderen te hechten, mijn leven met hen te delen? Of ligt de bron in mijn rationele brein waar ik met mijn vrije wil de krachten van het reptielenbrein en zoogdierenbrein samensmeedt tot een nieuwe kracht? Of ben ik via mijn brein aangesloten op een kosmische energie die mijn brein gebruikt om zichzelf te manifesteren?

Zie ook:
bron van zelfvertrouwen en kracht
één met de schepping

De vrije wil bestaat!

Volgens neurowetenschappers leiden onbewuste processen in de hersenen tot beslissingen die pas later tot je bewustzijn doordringen. Zij gaan er van uit dat je geen invloed kunt uitoefenen op dit onbewuste proces en dat er dan ook geen vrije wil bestaat. Niets is minder waar. De hersenen zijn meer dan een orgaan met voorgeprogrammeerde mogelijkheden en beperkingen. Het besluitvormingsproces in je hersenen wordt ook gestuurd door je bewuste gedachten. Niet de oppervlakkige gedachten waarvan je in het dagelijks leven gebruik maakt om onbewust genomen beslissingen achteraf te onderbouwen. Je beïnvloedt de besluitvorming in je hersenen door de gedachten en gevoelens die aan de basis liggen van een beslissing te analyseren en te observeren. De kwaliteiten die je daarvoor dient in te zetten zijn: discipline, doorzettingsvermogen en daadkracht. Dit alles tezamen vormt de vrije wil.

wij zijn ons brein

Eind jaren zeventig werd hoogleraar criminologie Wouter Buikhuisen met de dood bedreigd vanwege zijn biosociaal onderzoek van crimineel gedrag. De columnist Hugo Brandt Corstius noemde hem een “domme charlatan” en een “kale, impotente carrièrewetenschapper”. In een tijd waarin de ideologie van de maakbare mens hoogtij vierde was het ongepast om zelfs maar de hypothese te opperen dat de mens voorgeprogrammeerd zou kunnen zijn door processen in de hersenen. In de ogen van de tegenstanders werden criminelen niet geboren maar werden ze gemaakt door de kapitalistische maatschappij.

Momenteel staat de neurobiologie opnieuw in het middelpunt van de belangstelling. Nu door het boek “wij zijn ons brein” van ex-hoogleraar Dick Swaab. Had Buikhuisen nog psychiatrische ondersteuning nodig om de aanval op zijn persoon te verwerken, de neurobiologie lijkt nu revanche te nemen. Dick Swaab verzet zich met behulp van vele onderzoeksgegevens tegen hypotheses die strijdig zijn met wetenschappelijke conclusies.

Hij richt zijn pijlen onder andere op de theorie van het eeuwig bewustzijn van ex-cardioloog Pim van Lommel in diens boek “Eindeloos bewustzijn, een wetenschappelijke visie op de bijna-doodervaring.” Swaab haalt de wetenschappelijke intenties van het boek op verschillende manieren onderuit. Bijvoorbeeld met onderzoeken waaruit blijkt dat bijna-dood ervaringen kunstmatig kunnen worden opgewekt door stimulatie van de hersenen.

Helaas is Swaab ook zelf niet altijd even wetenschappelijk. Zo verwijst hij naar het fenomeen van de onafhankelijke gelijktijdigheid. Hij stelt dat zo`n 35.000 jaar geleden wereldwijd rond dezelfde tijd de “kunst” werd uitgevonden. Zijn verklaring hiervoor is dat deze creatieve uitingen blijkbaar afhankelijk waren van het evolutionaire ontwikkelingsstadium van de hersenen. Een standpunt dat hij niet wetenschappelijk onderbouwt. Wanneer je dit standpunt naast dat van Pim van Lommel zet dan zijn beide even onwetenschappelijk.

Swaab geeft ook aan dat spiritualiteit een functie is van de hersenen die tijdens de opvoeding met religieuze opvattingen wordt gevoed. Van zijn eigen opvoeding zegt hij dat zijn ouders niet gelovig waren. Als onafhankelijk wetenschapper en neurobioloog zou hij alleen daarom al voorzichtig moeten zijn met het zich afzetten tegen spirituele en godsdienstige hypotheses. Het onderwerp neurobiologie vraagt bovendien om extra voorzichtigheid vanwege de impact op ons mens- en wereldbeeld. Wanneer het waar is wat Swaab zegt dat de vrije wil slechts een plezierige illusie is dan zal hij deze voorzichtigheid niet kunnen opbrengen.

vrije wil

Volgens hoogleraar cognitieve neurowetenschap Victor Lamme bestaat de vrije wil niet. Denken, voelen en doen worden volgens hem bepaald door je neurobiologische mogelijkheden en beperkingen.

Wat is eigenlijk de vrije wil? Er is sprake van een vrije wil wanneer je een beslissing en de handelingen die eruit voortvloeien ook niet zou kunnen laten plaatsvinden en wanneer je er een doel mee hebt.

Het hoofddoel in mijn leven is het ervaren van geestelijke vrijheid. Ik bereik dit doel door los te laten wat mij geestelijk bindt.

Enkele voorbeelden: Soms wordt ik geconfronteerd met een opvatting die me tegen de borst stuit. Ik kies er dan voor om me erin te verdiepen en de weerstand die ik voel los te laten. Er zijn ook momenten dat ik emotioneel klem zit. Ondanks de aantrekkelijkheid om hierin vast te blijven zitten laat ik mijn gevoelens los door er bijvoorbeeld over te schrijven. Ik kan zelfs besluiten om bepaalde emoties met behulp van psychofarmaca los te laten.

Door dit soort beslissingen, genomen uit vrije wil, bereik ik mijn doel: vrij zijn.