Categoriearchief: geweten

Het woord geweten is ontleend aan het Latijnse conscientia, van con ‘samen’ en scientia ‘het weten’.

het einde der tijden

We laten ons nog altijd leiden door machtshonger en angst. Onze liefde en ons denken zouden dit moeten compenseren. De liefde leggen we echter in handen van politici en ons denken vertrouwen we toe aan digitale logaritmes. Dit verkleint de rol van het individuele geweten en vergroot de kans dat we de controle over onszelf verliezen. Stel dat dit zo is, om het zwaar aan te zetten dat het einde der tijden is aangebroken, dat we aan deze zwaktes ten onder zullen gaan. Moet ik daar dan treurig om zijn? Nee, de evolutie heeft geleerd dat het leven doorgaat. Misschien niet in de huidige vorm maar dan toch in een nieuwe vorm. De mens is evolutionair niet het hoogst bereikbare. Het leven zoekt steeds naar nieuwe vormen en laat minder levensvatbare vormen los.

Zie ook:
klimaatverandering

Ten onder aan ons succes?
gewetenloze maatschappij

moraliserend

We vinden het prima wanneer iemand een sfeerbeeld schetst waarin we onze eigen gedachten en gevoelens kunnen spiegelen maar we willen geen morele conclusies opgedrongen krijgen. Degenen die dat doen, noemen we moraliserend. Hoe zit dat bij mij? Ben ik moraliserend? Een moraliserend persoon meent dat zijn standpunten een absolute waarde hebben. Mijn standpunten hebben geen absolute waarde. Je dient ze te plaatsen binnen de context van mijn persoon en van de maatschappij waarin ik leef. Binnen deze context hebben ze een relatieve, waarde. Ze krijgen een absolute waarde wanneer je de context oneindig groot maakt.

Zie ook:
ik ben oké, jij bent oké
ethisch reveil
schaamteloos

 

ethisch reveil

Wereldwijd veranderen de opvattingen over moreel verantwoord handelen. Wetten die LHBT’ers beschermden, verdwijnen onder druk van conservatieven en populisten. Dictators verkrachten de vrije meningsuiting en vermoorden degenen die deze proberen te beschermen. Er is een ethisch reveil nodig. We zullen opnieuw vorm moeten geven aan onze morele uitgangspunten. Bijvoorbeeld: Neem de verantwoordelijkheid voor je geestelijk en sociaal welzijn ter hand door middel van zelfreflectie en zelfkritiek. Stel jezelf vragen over wat je denkt, voelt en doet. Vraag door en laat de antwoorden die je vindt los totdat je kennis is vervangen door inzicht. Inzicht in de samenhang van alle aspecten van een onderwerp. Handel op grond van dit inzicht. Zorg voor een omgeving waarin anderen dit recht ook kunnen beoefenen.

Zie ook:
een nieuw religieus bewustzijn
schaamteloos
gewetenloze maatschappij
moraliserend

 

schaamteloos

Wereldwijd lijken politici de schaamte achter zich te laten. Onthielden ze zich tot enkele jaren geleden nog van ongenuanceerde uitspraken en leugens, nu schamen ze zich daar niet meer voor. Met boute uitspraken en leugens pleasen ze de onderbuik van de bevolking. De vraag die we onszelf dienen te stellen is: Waarom keren we hen niet massaal de rug toe? Zijn we zelf zo schaamteloos geworden dat zij zich ook zo durven te gedragen? Of zijn we bang dat zij zich met hun schaamteloos gedrag rechtstreeks tegen ons zullen keren?

Zie ook:
ethisch reveil
moraliserend

 

gewetenloze maatschappij

Met je geweten toets je emotioneel en rationeel of iets goed is of fout. Voor de emotionele toetsing is het belangrijk dat je jezelf bewust bent van je verdriet en plezier en dat je jezelf kunt inleven in de gevoelens van anderen. Voor de rationele toetsing is het belangrijk dat je over persoonlijke normen en waarden beschikt. Als het goed is hebben deze zich ontwikkeld tijdens je opvoeding en in je contacten met de cultuur waarin je leeft. Helaas zwakt het geweten, dat besloten ligt in de cultuur, steeds verder af. Het woord geweten is ontleend aan het Latijnse conscientia, van con ‘samen’ en scientia ‘het weten’. Ons gemeenschappelijk ge-‘weten’ zwakt af door de afnemende invloed van religieuze en sociale ideologieën. Alleen wanneer we een nieuw referentiekader realiseren zal het geweld dat opleeft in een gewetenloze maatschappij stoppen.

Zie ook:
ethisch reveil
het einde der tijden

 

een nieuw religieus bewustzijn

Zoals in een eerdere column al aangegeven maak ik me zorgen over de immigratie van godsdienstige dogmatici. Vanochtend dacht ik: We hebben een tegengeluid nodig, een nieuw religieus bewustzijn. Een bewustzijn dat niet verankerd is in de diensten die je verleent aan een denkbeeldige god maar dat gegrond is in het besef van de diepere waarde van het dagelijks leven. Helaas kun je hier geen naam aan geven. Iedere vorm waarin je het giet leidt uiteindelijk tot tweedracht, machtsstrijd en persoonlijke strijd. Wanneer ik dan ook spreek van ‘een nieuw religieus bewustzijn’ zou ik, beginnend met het woord ‘een’, elk woord moeten weglaten totdat er niets overblijft dat zou kunnen uitgroeien tot een dogma. Het enige dat ik kan doen is luid en duidelijk laten horen hoe zelfreflectie en kritisch denken ruimte scheppen voor steeds weer nieuwe momenten van geestelijke vrijheid en spiritualiteit.

Zie ook:
religie geen godsdienst
vluchtelingenprobleem
antidogmatisch
de antidogmatische partij
ethisch reveil

 

schuld en boete

In de roman `misdaad en straf` van Dostojevski, in het Nederlands vertaald als `schuld en boete`, vermoordt Raskolnikov een woekeraarster. Hij doet dit vanuit een moreel superioriteitsgevoel. Langzaam begint echter zijn geweten te knagen. Uiteindelijk accepteert hij dat hij `een luis is als alle anderen` en aanvaardt zijn straf.

De titel van dit boek bleef de afgelopen week in mijn hoofd rondzingen. Uiteindelijk besefte ik dat wat mij bezig hield te maken heeft met de vraag die we stellen wanneer we iets ergs meemaken: Waarom moet mij dit overkomen? Waarom moet ik lijden?

Het antwoord op deze vraag zit opgesloten in de twee verschillende vertalingen van de titel. Maatschappelijk zijn we onderworpen aan groepsregels. Vergelding is een van de regels. Wanneer je een misdaad pleegt dan word je gestraft.

De vertaling `schuld en boete` gaat verder. Deze gaat er vanuit dat we een persoonlijke prijs moeten betalen in de vorm van schuldgevoelens zodra we onze misdaad beseffen. In ons dualistisch denken proberen we deze gevoelens te compenseren door boete te doen.

Wanneer je dit dualisme los laat ontdek je dat achter het lijden mededogen schuil gaat. Dat je het lijden dient te gedogen, te accepteren dat je een luis bent als alle anderen.