Categoriearchief: geweten

Het woord geweten is ontleend aan het Latijnse conscientia, van con ‘samen’ en scientia ‘het weten’.

het einde der tijden

We laten ons nog altijd leiden door machtshonger en angst. Onze liefde en ons denken zouden dit moeten compenseren. De liefde leggen we echter in handen van politici en ons denken vertrouwen we toe aan digitale logaritmes. Dit verkleint de rol van het individuele geweten en vergroot de kans dat we de controle over onszelf verliezen. Stel dat dit zo is, om het zwaar aan te zetten dat het einde der tijden is aangebroken, dat we aan deze zwaktes ten onder zullen gaan. Moet ik daar dan treurig om zijn? Nee, de evolutie heeft geleerd dat het leven doorgaat. Misschien niet in de huidige vorm maar dan toch in een nieuwe vorm. De mens is evolutionair niet het hoogst bereikbare. Het leven zoekt steeds naar nieuwe vormen en laat minder levensvatbare vormen los.

Zie ook:
klimaatverandering

Ten onder aan ons succes?
gewetenloze maatschappij

moraliserend

We vinden het prima wanneer iemand een sfeerbeeld schetst waarin we onze eigen gedachten en gevoelens kunnen spiegelen maar we willen geen morele conclusies opgedrongen krijgen. Degenen die dat doen, noemen we moraliserend. Hoe zit dat bij mij? Ben ik moraliserend? Een moraliserend persoon meent dat zijn standpunten een absolute waarde hebben. Mijn standpunten hebben geen absolute waarde. Je dient ze te plaatsen binnen de context van mijn persoon en van de maatschappij waarin ik leef. Binnen deze context hebben ze een relatieve, waarde. Ze krijgen een absolute waarde wanneer je de context oneindig groot maakt.

Zie ook:
ik ben oké, jij bent oké
ethisch reveil
schaamteloos

 

ethisch reveil

Wereldwijd veranderen de opvattingen over moreel verantwoord handelen. Wetten die LHBT’ers beschermden, verdwijnen onder druk van conservatieven en populisten. Dictators verkrachten de vrije meningsuiting en vermoorden degenen die deze proberen te beschermen. Er is een ethisch reveil nodig. We zullen opnieuw vorm moeten geven aan onze morele uitgangspunten. Bijvoorbeeld: Neem de verantwoordelijkheid voor je geestelijk en sociaal welzijn ter hand door middel van zelfreflectie en zelfkritiek. Stel jezelf vragen over wat je denkt, voelt en doet. Vraag door en laat de antwoorden die je vindt los totdat je kennis is vervangen door inzicht. Inzicht in de samenhang van alle aspecten van een onderwerp. Handel op grond van dit inzicht. Zorg voor een omgeving waarin anderen dit recht ook kunnen beoefenen.

Zie ook:
een nieuw religieus bewustzijn
schaamteloos
gewetenloze maatschappij
moraliserend

 

schaamteloos

Wereldwijd lijken politici de schaamte achter zich te laten. Onthielden ze zich tot enkele jaren geleden nog van ongenuanceerde uitspraken en leugens, nu schamen ze zich daar niet meer voor. Met boute uitspraken en leugens pleasen ze de onderbuik van de bevolking. De vraag die we onszelf dienen te stellen is: Waarom keren we hen niet massaal de rug toe? Zijn we zelf zo schaamteloos geworden dat zij zich ook zo durven te gedragen? Of zijn we bang dat zij zich met hun schaamteloos gedrag rechtstreeks tegen ons zullen keren?

Zie ook:
ethisch reveil
moraliserend

 

stel dat ..

Stel dat het leven zinloos is. Dat het niet meer is dan wat de evolutie ons te bieden heeft. Een fysiek proces van leven, overleven en voortplanten. Waarom zouden we dan, behalve uit eigenbelang, nog aardig zijn voor elkaar? Waarom zouden we niet als een Romeinse keizer maximaal genieten van de mogelijkheden tot vermaak, ook al gaat dat ten koste van anderen? Is het de angst voor de hel die ons tegenhoudt? Maar is ons beeld van de hel ook niet het product van de evolutie? Een systeem van schuld en boete waarmee de kudde het individu dwingt zich aan haar regels te houden? Groepsdruk waaraan we niet kunnen ontsnappen, zelfs niet door de dood? En geldt dat misschien ook voor ons beeld van de hemel, de plaats waar empathie en mededogen vanzelfsprekend zijn? Is ook dit beeld niet slechts een evolutionair product dat is ontstaan om de groepsband te versterken en de overlevingskans te vergroten?

Zie ook: beloning en straf

 

gewetenloze maatschappij

Met je geweten toets je emotioneel en rationeel of iets goed is of fout. Voor de emotionele toetsing is het belangrijk dat je jezelf bewust bent van je verdriet en plezier en dat je jezelf kunt inleven in de gevoelens van anderen. Voor de rationele toetsing is het belangrijk dat je over persoonlijke normen en waarden beschikt. Als het goed is hebben deze zich ontwikkeld tijdens je opvoeding en in je contacten met de cultuur waarin je leeft. Helaas zwakt het geweten, dat besloten ligt in de cultuur, steeds verder af. Het woord geweten is ontleend aan het Latijnse conscientia, van con ‘samen’ en scientia ‘het weten’. Ons gemeenschappelijk ge-‘weten’ zwakt af door de afnemende invloed van religieuze en sociale ideologieën. Alleen wanneer we een nieuw referentiekader realiseren zal het geweld dat opleeft in een gewetenloze maatschappij stoppen.

Zie ook:
ethisch reveil
het einde der tijden

 

morele pijler

Een belangrijke pijler onder onze morele opvattingen is het idee dat je na je dood voortleeft in de hemel of in de hel, waar je wordt beloond of gestraft. Dit idee wordt wereldwijd gevoed door bijna-doodervaringen van mystici en profeten. In de afgelopen jaren heeft de wetenschap een bom onder deze pijler gelegd. De bijna-doodervaring zou niets bovennatuurlijks hebben maar zou worden veroorzaakt door fysisch biologische processen op het moment van overlijden, zoals: zuurstof- en glucosetekort, prikkeling van specifieke hersengebieden en de werking van neurotransmitters. De bijna-doodervaring zou zelfs in een laboratorium kunnen worden opgeroepen. Wanneer dit waar is dan heb ik een vraag: Stel, er bestaat intelligent leven op andere planeten. Deze intelligente wezens kennen geen bijna-doodervaring. Wat zijn dan hun morele pijlers?

Zie ook:
tijdgeest
kind van ..
Wie ben ik?
oorsprong van ons bewustzijn