Categoriearchief: denken in tegenstellingen

We denken in tegenstellingen. Het is de kunst om boven deze tegenstellingen uit te stijgen. In deze subcategorie vind je columns waarin een aantal tegenstellingen worden benoemd. Hoe je met deze tegenstellingen omgaat lees je niet alleen hier maar ook in diverse andere categorieën.

primaire emotie

We spreken altijd in het meervoud over primaire emoties. Toch is er eigenlijk maar één primaire emotie: angst. Angst zet ons ertoe aan om te vechten of te vluchten. We hebben een dubbel gevoel bij angst. Enerzijds proberen we angstige situaties te vermijden, anderzijds zijn we gefascineerd door de angstige opwinding bij een onverwacht, onbekend of sluipend gevaar. Zonder angst zou de wereld er anders uitzien. De media en populisten zouden zich op andere onderwerpen richten en we zouden minder zwart-wit denken, minder in termen van goed en kwaad, positief en negatief. Ook zouden we een groot deel van onze passie verliezen, de opwinding die je voelt wanneer je de risico’s in het dagelijks leven probeert te bestrijden of te vermijden. Ondanks dit verlies zouden we in een wereld zonder angst ook iets bijzonders winnen: We zouden meer ontspannen zijn en genieten van een vredelievend bestaan. Of is dit te gemakkelijk gedacht? Zonder angst zou misschien een grote groep mensen, net als seriemoordenaars en psychopaten, geen mededogen en berouw hebben.

Zie ook:
primaire angsten
kijkersfile
horror vacui

oeroud racisme

Racisme is van alle tijden. Zo is er een wijdverbreide opvatting dat homo sapiens vanaf haar komst in Europa superieur was aan de neanderthaler mens. Dit ondanks onderzoeken waaruit blijkt dat de neanderthaler mens een eigen cultuur had. Ze begroeven bijvoorbeeld hun doden en gaven ze grafgiften mee, ook beschikten ze over werktuigen, wapens, kralen, lijm en touw. Het enige dat je achteraf over het verschil tussen beide rassen kunt zeggen is dat ze een ander uiterlijk hadden en dat de integratie van beide rassen ten gunste van homo sapiens is beslecht. De verschillen waren namelijk niet zo groot dat er geen fysieke vermenging kon plaatsvinden. Twee tot vijf procent van ons DNA stamt af van de neanderthaler mens. De integratie heeft echter niet lang genoeg geduurd en was niet wijdverbreid genoeg om voor een groter aandeel van het neanderthaler DNA in ons DNA te zorgen. Het zou ook kunnen dat er duizenden jaren geleden al sprake was van rassendiscriminatie.

Zie ook:
Neanderthalers 2.0
integratie
integratieproces
discriminatie en racisme

discriminatie en racisme

Discriminatie ‘ongelijke behandeling’ stamt van het Latijnse discriminare ‘scheiden, onderscheiden’. Racisme is de doctrine dat menselijke eigenschappen worden bepaald door ras of afstamming. Een ras is een groep mensen die gekenmerkt wordt door biologische eigenschappen. Rassendiscriminatie is onderscheid maken tussen mensen op grond van ras of afstamming en hen op grond daarvan anders behandelen dan anderen.

Er is iets dat mij irriteert in het discriminatie en racisme debat. Om vast te kunnen stellen wat mij irriteert heb ik eerst de betekenis van de meest gebruikte begrippen vastgesteld. Daarna heb ik mijn irritatie onderzocht. Wat mij irriteert is dat er in de discussie weinig aandacht is voor de vraag waarom we onderscheid maken tussen mensen. Ik kom tot vier belangrijke redenen. We zijn als dier voortdurend alert op alles wat afwijkt van het normale omdat het gevaarlijk zou kunnen zijn. De tweede reden is dat we ons beter willen voelen dan anderen. Dit superioriteitsgevoel creëert een mantel van zekerheid waarin we ons veilig wanen. De derde reden is dat we graag bij een groep willen horen. Om de groepsband te versterken dehumaniseren we andere groepen door ze een etiket op te plakken. De vierde reden is dat zwart-wit denken minder moeite kost en gemakkelijker is dan zelfreflectie en zelfkritiek. Terwijl ik hierbij stil sta denk ik aan de momenten dat ik zelf gediscrimineerd ben. Op de lagere school werd ik buitengesloten omdat ik het zoontje was van de hoofdonderwijzer. Op de middelbare school omdat ik geen atleet was. Nadenkend over hoe er op mij werd gereageerd besef ik dat er veel discriminatie en racisme verborgen zit in scheldwoorden als: rooie, zwartje, dom blondje, schele, nerd, manke, lange, vetzak, stijve hark, flikker, boerenkinkel, doos, hockeytrut, krielkip, mongool, sambalvreter, spleetoog, pukkelbek, schijtluis, snotaap, zenuwlijer.

Zie ook:
oeroud racisme
racistisch geweld
de mens is van nature goed
historische verantwoordelijkheid

de mens is van nature goed

We zijn als dier voortdurend alert op gevaar, op alles wat slecht voor ons kan aflopen, op alles wat afwijkt van het normale. Hierdoor verliezen we de ware aard van het normale uit het oog. Het normale is goed. Ook de mens is van nature goed. Dit neemt niet weg dat het goede het soms verliest van de angst voor gevaar. De angst die ons in paniek doet vluchten en anderen onder de voet doet lopen. De angst die het roofdier tot leven wekt dat denkt dat de aanval de beste verdediging is. De angst die onze hebzucht voedt en anderen laat verhongeren. De angst die de tegenstellingen in ons aanwakkert waardoor we anderen discrimineren en onderdrukken. De angst die ons echter ook in elkaars armen drijft en elkaar doet helpen en troosten.

Zie ook:
absurd
kijkersfile
discriminatie en racisme

tweeledig

Het antwoord op de vraag ‘Waarom is er lijden in de wereld?’ is even eenvoudig als logisch: Je hebt lijden nodig om te weten wat het is om te leven zonder lijden. Je weet niet wat liefde is wanneer je geen voorbeelden van liefde en liefdeloosheid hebt gekend. Wees daarom blij dat het leven je confronteert met beide zijden van de medaille. Wil je een stap verder gaan en de diepere waarde van deze tweeledigheid ontdekken? Wil je weten wat beide zijden van de medaille met elkaar verbindt? Richt je aandacht dan op de smalle rand, daar waar tegenstellingen elkaar ontmoeten en met elkaar zijn verbonden.

retraite

Het belangrijkste argument voor de lockdown is voorkomen dat mensen met een zwakke gezondheid besmet raken met het coronavirus. Na de lockdown zullen we hier een hoge prijs voor betalen: een sterk gegroeide staatsschuld, werkloosheid, verminderde welvaart, stress, wachtlijsten in de zorg en een door dit alles kortere levensverwachting. Tezamen met het verlies van vrijheid zijn dit tegenargumenten voor een lockdown. Helaas kan het openbare debat hierover nu niet worden gevoerd. Het zou verzanden in een polariserende en emotionele discussie over vragen als: Kies je voor jezelf of voor elkaar? Weegt de winst van levensjaren die we nu in de zorg realiseren op tegen het verlies van levensjaren in de toekomst door de gevolgen van de lockdown? Ook al kun je het openbare debat niet voeren, je kunt wel proberen deze en andere kritische vragen voor jezelf te beantwoorden. Zie de lockdown als een retraite waarin je jezelf afzondert van de buitenwereld om je te kunnen richten op spiritueel zelfonderzoek.

Zie ook:
lockdown
totale lockdown
componist
Hoe overleven we de coronacrisis?

apocalyps

Een apocalyps was in het oude testament een goddelijke openbaring aan een profeet. De zwaarbeladen betekenis die we er tegenwoordig aan geven komt voort uit de Openbaring van Johannes. In dit laatste boek van het nieuwe testament beschrijft Johannes het einde der tijden waarin god de goede mens beloont en de slechte mens bestraft. Het boek is ontstaan in een tijd waarin christenen werden vervolgd. Dit heeft ongetwijfeld bij de een kwaad bloed gezet en bij een ander tot wanhoop geleid. In plaats van deze gevoelens te herkennen en erkennen projecteerde Johannes ze op een zwart-wit beeld van het goddelijke. Wanneer hij in plaats daarvan de christelijke visie van mededogen had toegepast dan had het boek niet het karakter van een doemscenario gekregen maar was het de getuigenis geworden van een goddelijke visie die goed en kwaad met elkaar verbindt.

Zie ook:
doemdenker
schuld en boete