Categoriearchief: denken in tegenstellingen

We denken in tegenstellingen. Het is de kunst om boven deze tegenstellingen uit te stijgen. In deze subcategorie vind je columns waarin een aantal tegenstellingen worden benoemd. Hoe je met deze tegenstellingen omgaat lees je niet alleen hier maar ook in diverse andere categorieën.

het een en het ander

Soms lijkt de mensheid uit twee groepen te bestaan. Een groep met een roze bril voor wie de wereld een plaats is vol lieve mensen dansend op een grasveld bezaaid met madeliefjes onder een stralend blauwe hemel en een groep zwartkijkers voor wie de wereld een plaats is vol ellende, pijn en verdriet. Zelf behoor ik niet bij een van deze twee groepen. Ontspannen en aandachtig probeer ik beide aspecten van het leven in één blik te overzien, stel me niet alleen open voor het mooie maar ook voor het lelijke, dweep niet met het ene en veroordeel niet het andere.

Zie ook: grijstinten

polarisatie

We denken in tegenstellingen als: ja en nee, zwart en wit, goed en kwaad, wij en zij. Hoe nuttig tegenstellingen ook zijn, ze hebben de neiging te polariseren. Voortgedreven door onzekerheid overdrijven we de tegenstellingen tussen onszelf en anderen. Bouwen torens van zekerheid rondom onze standpunten en zetten ons af tegen degenen die onze tegenpool zijn. Het open gebied buiten onze torens, de wereld van nuances, is een moerasgebied dat we zoveel mogelijk vermijden omdat we bang zijn erin te verdwalen en te verdrinken. Zelfs degenen die in het moeras leven en begrip vragen voor de standpunten van onze tegenstanders bestrijden we vanuit de torens.

Zie ook:
drie-eenheid
duivels
het fort

kiezen

Ondanks het feit dat het taalkundig maar een kleine stap is van keuren naar kiezen is het een grote stap voor een mens. Leer je als kind nog spelenderwijs te kiezen door de wereld te proeven met je mond en te beproeven met je handen. Later wordt kiezen moeilijker wanneer je moet leren kiezen tussen tegenstellingen als goed en kwaad, kracht en macht. Nog moeilijker is het om te kiezen voor iets of iemand zonder de ander of het andere te veroordelen.

hopeloze romantici

Veel mensen zijn hopeloze romantici die hopen op een leven vol liefde, gezondheid en geluk. Ze beseffen niet hoe saai zo’n leven is, een leven dat slechts bestaat uit mooi en goed. Zijn het immers niet juist het lelijke en slechte die zorgen voor contrast, voor diepte van het mooie en goede? Het leven is een spel van gezonde en minder gezonde momenten, van liefde en liefdeloosheid, van geluk en lijden. Het accepteren van deze tegenstellingen opent de weg naar een bewustzijn dat iedere hoop op geluk overbodig maakt.

Zie ook:
romantiek
romantische liefde
romantisch verlangen

eten van de boom van kennis van goed en kwaad

Ik moet denken aan het verhaal van Adam en Eva die door god uit het paradijs werden verjaagd omdat ze hadden gegeten van de boom van kennis van goed en kwaad. Ik zie een relatie met de legende van de ongelovige Thomas. De apostel die in de wonden van Christus peuterde omdat hij niet kon geloven dat hij dood was. Je leert goed en kwaad pas echt kennen door je erin te verdiepen. Door beschouwend tot de kern van goed en kwaad door te dringen verlaat je de wereld van tegenstellingen en ontdek je dat alles met elkaar is verbonden. De oorspronkelijke Oudperzische betekenis van paradijs is ‘het ommuurde’. Je ontdekt dat het ware paradijs geen muren heeft en nooit heeft gehad.

Zie ook:
onthecht handelen
statement

grijstinten

Het leven is niet zwart of wit. Het is opgebouwd uit grijstinten. Desondanks gaan velen uit van een zwart wit bestaan. Is het niet in deze wereld dan wel in een leven na de dood wanneer je in de hemel of in de hel belandt. Deze visie doet geen recht aan de grijstinten van het leven. Door je open te stellen voor de grijstinten ontdek je de ware aard en functie van het bestaan: begrip en mededogen, kwaliteiten die zwart en wit met elkaar verbinden.

Zie ook:
troost
het een en het ander

confucianisme

Waar het denken in het westen is gebaseerd op een begin en een einde, de schepping van het leven en een hemels uiteinde ervan, is het denken in het oosten meer cyclisch en verbindend van aard zoals bij Confucius. In de visie van deze Chinese wijsgeer heeft het leven een eigen orde waarin tegenstellingen zoals verleden en heden met elkaar zijn verbonden. De kunst van leven is te leven in harmonie met deze orde, in deugdzaamheid en met wederzijds respect. Ook in het westen zijn er steeds meer mensen die zich openstellen voor een verbindende orde. Zo hebben fysici een verbindende orde ontdekt in de natuur. Deeltjes en golven blijken elkaar niet uit te sluiten. Deeltjes gedragen zich als golven en golven gedragen zich als deeltjes. Deeltjes blijken gelijktijdig op verschillende plaatsen te kunnen bestaan. Hopelijk leidt dit verbindende denken tot een opleving van het wederzijdse respect van Confucius. Maar dan wel zonder de kleinburgerlijkheid die het confucianisme in het verleden heeft verstikt. Of is ook deze kleinburgerlijkheid slechts een fase in een cyclisch proces?