Categoriearchief: 2010

Columns uit 2010 door Willem Razenberg op het weblog spiritualiteit ‘zoeken vinden loslaten’.

gelukkig nieuwjaar

Ik ben niet gelovig en toch.. Ik voel een kracht in mij die naar buiten wil, die grenzen wil verleggen, die ruimte wil scheppen waarin het leven zich kan manifesteren.

Door mijn mogelijkheden en belemmeringen los te laten betreed ik, gedragen door golven van vrijheid, deze nieuwe wereld.

Terwijl deze wereld zich vult met leven weet ik dat er andere grenzen zullen komen die ik zal verleggen. Werelden openbarend waarin ik zal leven en voortleven.

 

gyroscopie

Een gyrokompas kan in alle richtingen vrij ronddraaien. Het is een toepassing van de gyroscoop, een instrument waarvan de as een vaste positie houdt. Het woord gyroscoop is afgeleid van het Latijnse woord gyrare: ronddraaien en het Griekse woord skopein: bekijken.

Gyroscopie is het vanuit een vaste, neutrale positie observeren van jezelf en van de wereld. Een gyroscopist handelt pas wanneer hij zich één weet met de balans die ontstaat zodra hij alle rationele en emotionele elementen van een zaak in één blik overziet.

De Israëlische koning Salomon gaf een goed voorbeeld van gyroscopie in zijn beroemd geworden Salomonsoordeel. Twee vrouwen gaven aan de moeder te zijn van een pasgeboren kind. Salomon stelde voor om het kind in tweeën te hakken en de helften te verdelen. Ondanks de logica van het voorstel was Salomon zich blijkbaar gelijktijdig bewust van de emotionele kant van de zaak. Want toen een van de vrouwen aangaf dat hij het kind dan maar aan de andere vrouw moest geven gaf hij het kind aan de vrouw die het wilde redden.

Zie ook: observeren

 

wij zijn ons brein

Eind jaren zeventig werd hoogleraar criminologie Wouter Buikhuisen met de dood bedreigd vanwege zijn biosociaal onderzoek van crimineel gedrag. De columnist Hugo Brandt Corstius noemde hem een “domme charlatan” en een “kale, impotente carrièrewetenschapper”. In een tijd waarin de ideologie van de maakbare mens hoogtij vierde was het ongepast om zelfs maar de hypothese te opperen dat de mens voorgeprogrammeerd zou kunnen zijn door processen in de hersenen. In de ogen van de tegenstanders werden criminelen niet geboren maar werden ze gemaakt door de kapitalistische maatschappij.

Momenteel staat de neurobiologie opnieuw in het middelpunt van de belangstelling. Nu door het boek “wij zijn ons brein” van ex-hoogleraar Dick Swaab. Had Buikhuisen nog psychiatrische ondersteuning nodig om de aanval op zijn persoon te verwerken, de neurobiologie lijkt nu revanche te nemen. Dick Swaab verzet zich met behulp van vele onderzoeksgegevens tegen hypotheses die strijdig zijn met wetenschappelijke conclusies.

Hij richt zijn pijlen onder andere op de theorie van het eeuwig bewustzijn van ex-cardioloog Pim van Lommel in diens boek “Eindeloos bewustzijn, een wetenschappelijke visie op de bijna-doodervaring.” Swaab haalt de wetenschappelijke intenties van het boek op verschillende manieren onderuit. Bijvoorbeeld met onderzoeken waaruit blijkt dat bijna-dood ervaringen kunstmatig kunnen worden opgewekt door stimulatie van de hersenen.

Helaas is Swaab ook zelf niet altijd even wetenschappelijk. Zo verwijst hij naar het fenomeen van de onafhankelijke gelijktijdigheid. Hij stelt dat zo`n 35.000 jaar geleden wereldwijd rond dezelfde tijd de “kunst” werd uitgevonden. Zijn verklaring hiervoor is dat deze creatieve uitingen blijkbaar afhankelijk waren van het evolutionaire ontwikkelingsstadium van de hersenen. Een standpunt dat hij niet wetenschappelijk onderbouwt. Wanneer je dit standpunt naast dat van Pim van Lommel zet dan zijn beide even onwetenschappelijk.

Swaab geeft ook aan dat spiritualiteit een functie is van de hersenen die tijdens de opvoeding met religieuze opvattingen wordt gevoed. Van zijn eigen opvoeding zegt hij dat zijn ouders niet gelovig waren. Als onafhankelijk wetenschapper en neurobioloog zou hij alleen daarom al voorzichtig moeten zijn met het zich afzetten tegen spirituele en godsdienstige hypotheses. Het onderwerp neurobiologie vraagt bovendien om extra voorzichtigheid vanwege de impact op ons mens- en wereldbeeld. Wanneer het waar is wat Swaab zegt dat de vrije wil slechts een plezierige illusie is dan zal hij deze voorzichtigheid niet kunnen opbrengen.

 

vrije wil

Volgens hoogleraar cognitieve neurowetenschap Victor Lamme bestaat de vrije wil niet. Denken, voelen en doen worden volgens hem bepaald door je neurobiologische mogelijkheden en beperkingen.

Wat is eigenlijk de vrije wil? Er is sprake van een vrije wil wanneer je een beslissing en de handelingen die er uit voortvloeien ook niet zou kunnen laten plaatsvinden en wanneer je er een doel mee hebt.

Het hoofddoel in mijn leven is het ervaren van geestelijke vrijheid. Ik bereik dit doel door los te laten wat mij geestelijk bindt.

Enkele voorbeelden: Soms wordt ik geconfronteerd met een opvatting die me tegen de borst stuit. Ik kies er dan voor om me erin te verdiepen en de weerstand die ik voel los te laten. Er zijn ook momenten dat ik emotioneel klem zit. Ondanks de aantrekkelijkheid om hierin vast te blijven zitten laat ik mijn gevoelens los door er bijvoorbeeld over te schrijven.

Door dit soort beslissingen, genomen uit vrije wil, bereik ik mijn doel: vrij zijn.

 

verschillen

Er bestaat een wijd verbreide opvatting dat alles met elkaar is verbonden. Deze overtuiging speelt een belangrijke rol in het accepteren van afwijkend gedrag. Dit roept de vraag op: Hoe kunnen we afwijkend gedrag blijven accepteren terwijl we omringd zijn door zaken die ons splijten: macht en haat? De kwantummechanica geeft antwoord op deze vraag. Zij stelt dat elk fysisch object een deeltjes- en een golfkarakter heeft. De vraag of we het een of het ander waarnemen is afhankelijk van de manier waarop we observeren. Ook verschillen in gedrag worden acceptabel door er vanuit verschillende invalshoeken naar te kijken. Of deze verschillen ook maatschappelijk dienen te worden geaccepteerd is een andere vraag.

 

minimalistisch denken

Een rechte lijn is de kortste afstand tussen twee punten. Ook het denken verloopt vaak langs rechte wiskundige lijnen: Twee appels plus twee peren is vier stuks fruit. Daarnaast is er ook een associatieve vorm van denken: De appels en peren in de fruitautomaat bij de boer leveren geld op dat hij verspeelt in de fruitautomaat in het casino. Ik hanteer nog een derde vorm van denken: Voortgestuwd door iets dat op mijn pad komt en mij persoonlijk raakt ga ik door met denken totdat ik het onderwerp heb teruggebracht tot een enkele gedachte of gevoel. Door me hier vervolgens op te concentreren komt er een stroom van inzichten op gang. Eigenlijk is deze vorm van denken een middenweg tussen rechtlijnig en associatief denken, een weg die de rationaliteit overstijgt.

 

hier en nu

Alle gebeurtenissen in het leven vinden plaats in het hier en nu. Zodra een gebeurtenis heeft plaats gevonden gaat het denken aan de slag om deze te analyseren en te categoriseren. In dit proces wordt een waarde toegekend aan de gebeurtenis. Hierdoor kunnen we in de toekomst ons handelen er beter op afstemmen. Terwijl het denken bezig is een brug te bouwen tussen verleden en toekomst stromen echter de gebeurtenissen in het hier en nu aan ons voorbij. We hebben dit niet in de gaten omdat het denken haar beeld van het hier en nu, de optelsom van verleden en toekomst, op de brug projecteert. Je kunt je bevrijden van deze illusie door je denken los te laten en door zonder te oordelen te kijken hoe de stroom gebeurtenissen je passeert. In de vrede en stilte die daarop volgt eindigt het lijden dat was ontstaan door de splitsing van het hier en nu in een verleden en een toekomst.