Categorie archief: de vrije wil

insha’allah

Een van de kenmerken van een spirituele ervaring is het inzicht dat alles met elkaar is verbonden, goed en kwaad, mooi en lelijk. Dit is rationeel niet te bevatten. Religies verklaren het daarom met de stelling dat alleen god het begrijpt en dat hij op grond daarvan weet wat er moet gebeuren. ‘’Zo god het wil, ‘insha’allah’. In het verlichte westerse denken hebben we deze goddelijke wilsbeschikking losgelaten en gaan we er vanuit dat de mens zelf met de rede verklaringen kan bedenken en met de vrije wil kan beslissen wat er moet gebeuren. Dit roept de volgende vraag bij me op: Wat is voor mij de relatie tussen de rede, de vrije wil en de spirituele ervaring? Om een antwoord te kunnen geven op deze vraag sta ik stil bij de wijze waarop ik de rede in mijn leven toepas en bij mijn spirituele ervaringen. Dit levert het volgende inzicht op: Wanneer ik vragenderwijs en zelfreflecterend ben doorgedrongen tot de kern van een onderwerp en van de gevoelens die ermee verbonden zijn krijg ik inzichten die de reikwijdte van mijn denken overstijgen. De beslissingen die volgen blijken vervolgens geen keuzes te zijn maar vanzelfsprekendheden.

 

De vrije wil bestaat!

Volgens neurowetenschappers leiden onbewuste processen in de hersenen tot beslissingen die pas later tot je bewustzijn doordringen. Zij gaan er van uit dat je geen invloed kunt uitoefenen op dit onbewuste proces en dat er dan ook geen vrije wil bestaat. Niets is minder waar. De hersenen zijn meer dan een orgaan met voorgeprogrammeerde mogelijkheden en beperkingen. Het besluitvormingsproces in je hersenen wordt ook gestuurd door je bewuste gedachten. Niet de oppervlakkige gedachten waarvan je in het dagelijks leven gebruik maakt om onbewust genomen beslissingen achteraf te onderbouwen. Je beïnvloedt de besluitvorming in je hersenen door de gedachten en gevoelens die aan de basis liggen van een beslissing te analyseren en te observeren. De kwaliteiten die je daarvoor dient in te zetten zijn: discipline, doorzettingsvermogen en daadkracht. Dit alles tezamen vormt de vrije wil.

 

wij zijn ons brein

Eind jaren zeventig werd hoogleraar criminologie Wouter Buikhuisen met de dood bedreigd vanwege zijn biosociaal onderzoek van crimineel gedrag. De columnist Hugo Brandt Corstius noemde hem een “domme charlatan” en een “kale, impotente carrièrewetenschapper”. In een tijd waarin de ideologie van de maakbare mens hoogtij vierde was het ongepast om zelfs maar de hypothese te opperen dat de mens voorgeprogrammeerd zou kunnen zijn door processen in de hersenen. In de ogen van de tegenstanders werden criminelen niet geboren maar werden ze gemaakt door de kapitalistische maatschappij.

Momenteel staat de neurobiologie opnieuw in het middelpunt van de belangstelling. Nu door het boek “wij zijn ons brein” van ex-hoogleraar Dick Swaab. Had Buikhuisen nog psychiatrische ondersteuning nodig om de aanval op zijn persoon te verwerken, de neurobiologie lijkt nu revanche te nemen. Dick Swaab verzet zich met behulp van vele onderzoeksgegevens tegen hypotheses die strijdig zijn met wetenschappelijke conclusies.

Hij richt zijn pijlen onder andere op de theorie van het eeuwig bewustzijn van ex-cardioloog Pim van Lommel in diens boek “Eindeloos bewustzijn, een wetenschappelijke visie op de bijna-doodervaring.” Swaab haalt de wetenschappelijke intenties van het boek op verschillende manieren onderuit. Bijvoorbeeld met onderzoeken waaruit blijkt dat bijna-dood ervaringen kunstmatig kunnen worden opgewekt door stimulatie van de hersenen.

Helaas is Swaab ook zelf niet altijd even wetenschappelijk. Zo verwijst hij naar het fenomeen van de onafhankelijke gelijktijdigheid. Hij stelt dat zo`n 35.000 jaar geleden wereldwijd rond dezelfde tijd de “kunst” werd uitgevonden. Zijn verklaring hiervoor is dat deze creatieve uitingen blijkbaar afhankelijk waren van het evolutionaire ontwikkelingsstadium van de hersenen. Een standpunt dat hij niet wetenschappelijk onderbouwt. Wanneer je dit standpunt naast dat van Pim van Lommel zet dan zijn beide even onwetenschappelijk.

Swaab geeft ook aan dat spiritualiteit een functie is van de hersenen die tijdens de opvoeding met religieuze opvattingen wordt gevoed. Van zijn eigen opvoeding zegt hij dat zijn ouders niet gelovig waren. Als onafhankelijk wetenschapper en neurobioloog zou hij alleen daarom al voorzichtig moeten zijn met het zich afzetten tegen spirituele en godsdienstige hypotheses. Het onderwerp neurobiologie vraagt bovendien om extra voorzichtigheid vanwege de impact op ons mens- en wereldbeeld. Wanneer het waar is wat Swaab zegt dat de vrije wil slechts een plezierige illusie is dan zal hij deze voorzichtigheid niet kunnen opbrengen.

 

vrije wil

Volgens hoogleraar cognitieve neurowetenschap Victor Lamme bestaat de vrije wil niet. Denken, voelen en doen worden volgens hem bepaald door je neurobiologische mogelijkheden en beperkingen.

Wat is eigenlijk de vrije wil? Er is sprake van een vrije wil wanneer je een beslissing en de handelingen die er uit voortvloeien ook niet zou kunnen laten plaatsvinden en wanneer je er een doel mee hebt.

Het hoofddoel in mijn leven is het ervaren van geestelijke vrijheid. Ik bereik dit doel door los te laten wat mij geestelijk bindt.

Enkele voorbeelden: Soms wordt ik geconfronteerd met een opvatting die me tegen de borst stuit. Ik kies er dan voor om me erin te verdiepen en de weerstand die ik voel los te laten. Er zijn ook momenten dat ik emotioneel klem zit. Ondanks de aantrekkelijkheid om hierin vast te blijven zitten laat ik mijn gevoelens los door er bijvoorbeeld over te schrijven.

Door dit soort beslissingen, genomen uit vrije wil, bereik ik mijn doel: vrij zijn.