Categorie archief: de rede

Onderzoek de samenhang in je denken met de rede. Vraag door.

insha’allah

Een van de kenmerken van een spirituele ervaring is het inzicht dat alles met elkaar is verbonden, goed en kwaad, mooi en lelijk. Dit is rationeel niet te bevatten. Religies verklaren het daarom met de stelling dat alleen god het begrijpt en dat hij op grond daarvan weet wat er moet gebeuren. ‘’Zo god het wil, ‘insha’allah’. In het verlichte westerse denken hebben we deze goddelijke wilsbeschikking losgelaten en gaan we er vanuit dat de mens zelf met de rede verklaringen kan bedenken en met de vrije wil kan beslissen wat er moet gebeuren. Dit roept de volgende vraag bij me op: Wat is voor mij de relatie tussen de rede, de vrije wil en de spirituele ervaring? Om een antwoord te kunnen geven op deze vraag sta ik stil bij de wijze waarop ik de rede in mijn leven toepas en bij mijn spirituele ervaringen. Dit levert het volgende inzicht op: Wanneer ik vragenderwijs en zelfreflecterend ben doorgedrongen tot de kern van een onderwerp en van de gevoelens die ermee verbonden zijn krijg ik inzichten die de reikwijdte van mijn denken overstijgen. De beslissingen die volgen blijken vervolgens geen keuzes te zijn maar vanzelfsprekendheden.

 

denken en geloven

Volgens onderzoekers van Case Western University en British Columbia wordt je vermogen om te geloven verzwakt door je analytisch denken en wordt het versterkt door je empathie. Dit geldt misschien voor de wetenschap en voor de godsdienst maar niet voor de rede en de spiritualiteit. In de wetenschap doe je aannames en toets je deze met je analytisch denken. Om te kunnen geloven dien je precies het tegenovergestelde te doen. Je dient jezelf in te kunnen leven in bepaalde aannames en jezelf er blind aan over te geven zonder ze analytisch te toetsen. Waar wetenschap en godsdienst tegenover elkaar staan, liggen rede en spiritualiteit in elkaars verlengde. Doel van de rede is om vragenderwijs door te dringen in de kern van het bestaan met vragen als: Wie ben ik? Wat ben ik? Waarom leef ik? Op het moment dat je de kern raakt neemt de spirituele ervaring het van je over. Een ervaring waar geen analytische gedachten en empathische gevoelens voor bestaan.

Zie ook:
Wat ben ik?
Wie ben ik?
religie of hedonisme
de drie d’s

 

normaal

Een ander kan wel zeggen ‘Doe eens normaal!’ maar wat is normaal? In normaal zit het woord norm. Een norm is een maatstaf bij het meten. Langs welke meetlat dien je je gedrag te leggen wanneer iemand zegt: Doe eens normaal. Bovendien, aan de basis van normen liggen waarden. Wat is de waarde waaraan je jezelf dient aan te passen? Nu ik het toch over waarden heb, bestaan er ook normen voor de diepere waarde van het leven? Dien je al je normen niet juist los te laten om deze diepere waarde te kunnen ervaren? Of kun je jezelf aanpassen aan een norm en je tegelijkertijd met de diepere waarde van het leven verbonden voelen?

 

de rede

Ik schrijf regelmatig over de rede maar wat betekent de rede voor mij en wat is het? De rede helpt mij om tot een breder en dieper inzicht te komen dan ik met puur logisch denken zou bereiken. Gebruikmakend van de rede ontdek ik de samenhang in mijn denken. Doorvragen is de belangrijkste techniek die ik gebruik. Vragen als: Wat weet ik? Hoe zou ik op basis van deze kennis kunnen handelen? Wat zijn de mogelijke gevolgen van mijn handelen? Een voorbeeld waar dit soort vragen toe leiden: Er zijn arme en rijke mensen in de wereld. De cultuur zoekt, net als vloeistof in een communicerend vat, naar een balans. De druk die daarbij ontstaat verdeelt zich gelijkmatig in de tijd of hoopt zich op en veroorzaakt een plotselinge doorbraak. Wanneer de armen in de wereld geen toegang krijgen tot de rijkdom in de wereld dan is de kans groot dat zij een schokgolf zullen veroorzaken onder de rijken.

 

verlichting 2.0

Tot op de dag van vandaag wordt onze cultuur bepaald doordat Christus zich niet verzette tegen zijn terdoodveroordeling. Dit heeft ons niet alleen verdraagzaamheid geleerd, we zijn er ook naïeve idealisten door geworden die zich hebben opgesloten in een cocon van politieke correctheid. We durven ons niet openlijk uit te spreken tegen de achterlijkheid van traditionele opvattingen over vrouwen en mannen en tegen godsdiensten die dit goedpraten. Door onze angst lopen we het risico dat we het zullen afleggen tegen degenen die assertiever zijn. Tegen testosteronbommen die zijn gehersenspoeld met vrouwonvriendelijke dogma’s. Het is dom en naïef om erop te vertrouwen dat het wel goed met hen komt zodra ze de zegeningen van onze cultuur hebben ervaren. Onze cultuur is namelijk niet eenduidig en duidelijk. Ook binnen de fundamentalistische christelijke kerk bestaat veel vrouwonvriendelijkheid. Nee, wat we nodig hebben is een volgende fase in het verlichtingsdenken. Actief uitdragen waar de verlichte denkers voor hebben gevochten: dat je geen religie nodig hebt om te bepalen wat zedelijk gedrag is. Je kunt dat ook bepalen met de rede die confronterend mag en soms moet zijn.

Zie ook:
testosteronbel
verlichting

 

vrij zijn en vrij blijven

Dit jaar was een jaar waarin ik besefte hoe bijzonder onze vrijheid is. Wij zijn er in de afgelopen zeventig jaar zo aan gewend geraakt dat we soms vergeten om haar te beschermen en te voeden. Mijn wens voor het komende jaar is dan ook dat we massaal door middel van het vrije woord uiting geven aan de vrijheid door ons uit te spreken tegen terrorisme. Niet door haat te zaaien maar door de kracht van de rede maximaal te gebruiken.

 

zo gij niet wordt als kinderen

Een van de bijbelse uitspraken waar spirituele zoekers zich soms op beroepen is: Zo gij niet wordt als kinderen zult gij het rijk der hemelen niet binnengaan. Aan welke kwaliteit van kinderen denken ze wanneer ze dit zeggen? Denken ze aan het onvoorwaardelijke vertrouwen van kinderen in hun ouders, aan het feit dat kinderen meer gericht zijn op het gevoel dan op de rede of aan het feit dat kinderen openstaan voor het magische, het geloof in kabouters en elfjes? Door zich dit niet af te vragen gaan spirituele zoekers er blind vanuit dat het spirituele verbonden is met de magie van het paranormale, met het gevoel en niet met de rede en met het geloof in een spiritueel leider die als een ouder over alle antwoorden lijkt te beschikken.

Zie ook: verwondering